ESTATUA-MENHIR DE MAZAIRA. Castro Caldelas

ESTATUA-MENHIR DE MAZAIRA. 

Trátase dunha máis que probable "estatua-menhir" descuberta por Xabier Moure Salgado no mes de maio de 2014.

Atópase ubicada nos altos montes da parroquia de Mazaira, a uns novecentos metros de altitude, nunha extensa penechaira.  Segundo Xabier, atópase medio perdida ou acochada -talvez salvagardada- por unha frondosa matoxeira. Tanto a súa forma antropomorfa como a súa ubicación no ámbito dunha necrópole magalítica lévanos a considerala  como un elemento máis a engadir dentro do inventario do megalitismo galego. A situación xeográfica tamén nos leva a contextualizala dentro do conxunto de  exemplares -xa bastante numerosos- do sur de Galicia e norte de Portugal.

Sexa como sexa, a posible e máis que probable estatua-menhir non forma parte de ningún afloramento rochoxo e ademáis atópase fondamente chantada, utilizando incluso calzos de cuarzo  na súa base.

Formalmente a estatua-menhir de Mazaira adoita unha esquemática forma xeral en cruz, de xeito que debuxa claramente un antropomorfo. En canto ás medidas, sobresae un metro e o cruceiro (de ombro a ombro)  mide ao redor de oitenta e catro centímetros.

Non sabemos si o monumento presenta algún tipo de gravuras ou adornos. Parece, con todo, que, a simple vista, foi tallado para conferirlle unha dimensión antropomórfica-cruciforme. Amosa cabeza, cadrangular, alongando logo a zona do peito (ombreiros) para voltar a estreitar un pouco o tronco ata a base, que é máis longa e de configuración rectangular.

En xeral as estatuas menhires constitúense nun vasto e heteroxéneo grupo de monumentos onde se verifica un sistema idéntico de representacións antropomórficas esculpidas. Estas pezas eran concebidas para ser contempladas tridimensionalmente e para seren chantadas verticalmente no chan.

Atopamos paralelos no norte de Portugal sobre todo coa estatua-menhir do Marco en Jales (Distrito de Vila Real).

Este tipo de monumentos adoitanse adscribir crono-culturalmente a unha franxa temporal que vai desde a Idade do Bronce ata a Idade do Ferro.

Para rematar, Xabier Moure engade que esta pedrafita non fixo nunca de marco de termo, o que permite concluir que non se trata dun marco divisorio reutilizado.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

Fotografía e información do blogue onosopatrimonio de Xabier Moure.

ANTA-DOLMEN DE ZARRAMACEDO. Santa Eulalia de Bando, Santiago de Compostela.

ANTA-DOLMEN DE ZARRAMACEDO.

O 13 de decembro de 2012 publiquei a entrada da anta de Zarramacedo en Bando, e a súa fisonomía era  que podedes ver si entrades coa etiqueta "Terra de Santiago".

Dous anos despois, durante a visita dun bo amigo, recibín a noticia do estado actual da Anta de Zarramacedo, situada na parroquia de Bando, pertencente ao concello de Santiago de Compostela.

As fotografías que me chegaron (por cortesía de Alex Negreira e coa intermediación de Ángel Gilberto Martínez Seoane, "Papigil") falan dunha paisaxe desoladora: as pedras que se conservan vense amenazadas aló, no fondo, por un exército de eucaliptos que avanza en perfecta formación, ameazante. Os regos dos futuros exércitos coloniais xa se atopan a carón da anta, sen a máis mínima distancia de seguridade.

Alguén controla estas plantacións?

Santiago de Compostela, o mellor valor histórico-turístico e cultural do pobo galego, olvida outra tumba, unha humilde tumba se cadra, que non recibe visitas, que non deixa cartos. Visitámola catro zumbados que non facemos máis que dar a vara... Pero somos tercos e, polo menos desde aquí, non nos resignamos a perder este probe recurso arqueolóxico, si o comparanos coa formidable tumba da cidade do apóstolo.

A Porta da Mámoa, a quintana dos mortos, o Santiago Peregrino que descansa na súa  furna "dourada", protexido de todas as inclemencias, érguese todopoderoso transmutado no Santiago Matamouros, onde a nosa pequena anta, feita polos máxicos "mouros", habitantes subterránesos da nosa terra, está a perder a sempiterna batalla fronte ao brillo da belicosa relixión triunfadora.

Hoxe, como sempre, estamos cos vencidos; os vencedores están a outro nivel, lonxanos, impertérritos, noutra dimensión... As nosas testemuñas do pasado, as humildes mámoas (con cámara ou sin ela), esmorecen olvidadas no seu sono de milenios: a única cámara megalítica que se conserva no Concello de Santiago desaparecerá  incomprensiblemente para sempre si non se poñen os medios axeitados para salvala. 

Fotografías de Alex Negreira.

Información proporcionada por Ángel Gilberto Martínez Seoane.

PEDRAFITA-MENHIR O POZO DO DEMO. Cabreiroá, Verín.

PEDRAFITA-MENHIR O POZO DO DEMO. 

Cada certo tempo recibimos agradables noticias, non tanto en canto ao estado das nosas pedrafitas, como en canto á aparición de novos elementos. Este último exemplar chegou a min por medio do blogue (tan nomeado no meu universo virtual) de Xabier Moure, onosopatrimonio. A ficha que amosa Xabier no seu blogue levoume aos boletíns  da Sociedade Antropolóxica Galega denominados Cadernos de Campo. O artigo publicado no Caderno de Campo nº 7 (decembro de 2013) amósanos unha interesante descrición, fotografía e debuxo desta  extraordinaria pedrafita.

Foi atopada por Rafael Castro na comarca do Támega, na beira dun camiño histórico que levaba cara ao couto mineiro de Vilardevós. O monolito estivo talvez erecto nas proximidades deste vello camiño e posúe unha boa xeira de cazoliñas na súa parte superior. A pedrafita debe pesar unhas tres toneladas. O Camiño  leva de Cabreiroa á Veiga de Meás: foi durante o arranxo dese camiño cando se atopou a pedrafita, que se atopa deitada á beira do devandito camiño.

A gran pedrafita, unha das máis interesantes de Galicia, posúe, como se dicía, un conxunto de cazoliñas que ocupa o que parece a parte superior da peza.. A Pedrafita, por último, está rodeada de numerosos petroglifos, a maioría de cazoliñas e un (medio esnaquizado) de círculos concéntricos. No que parece ser a parte de abaixo aparece un rebaixe que podería ser feito para que a pedrafita fose encaixada noutra peza.

Lamentablemente, de momento, non temos datos sobre as súas dimensións, sobre os datos lexendarios nin si estamos diante dun contexto megalítico.

Tanto o debuxo como as fotografías foron realizados por Rafael Castro.

ANTA-DOLMEN DE ABUIME: xa non está sola.

A ANTA-DOLMEN DE ABUIME xa non está sola.

Todavía recordo vívidamente cando sobre o ano 1993 visitei por vez primeira a Anta de Abuíme. Cheguei a Escairón (levaba aos meus pais comigo) cunhas parcas notas de cómo chegar a esta sonada anta. As notas para chegar eran importantes pero insuficientes: só o instinto megaliteiro permitiume atopar á anta despois de cruzar unhas leiras privadas. Recordo a emoción do achado, pero tamén recordo o descorazonamento de ver aquelas cinco enormes pedras chantadas abandonadas no medio da nada, sen accesos e sen sinalicación algunha. A segunda vez que me acerquei por isas fermosas terras de Lemos, da Ribeira Sacra, a anta estaba cuberta de neve..., pero isa é outra historia.

  

Anta de Abuíme, fotografía de Ramón Boga

Por iso a miña alegría foi grande cando esta semana recibín unha mensaxe da Asociación Veciñal do Sabiñao que me alegrou o día. Dentro do lamentable estado no que se atopan a meirande parte dos elementos megalíticos galegos ante a desidia de todo o mundo, é extraordinariamente loable a iniciativa desta Asociación: desde inicios de 2014 o acceso á Anta de Abuíme está sinalizado desde Escairón e tamén desde o Campo da Festa de Abuíme. Pero non só iso, a devandita Asociación conseguiu o permiso dos veciños para crear un acceso doado polas súas fincas ata a Anta.

Estes verdadeiros gardas do noso patrimonio foron capaces tamén de decatarse dunha perigosa inclinación do esteo central (probablemente a pedra da cabeceira) debido ás inclemencias metereolóxicas deste ano, notificando o feito á Dirección Provincial de Patrimonio. 

                                                          Anta da Leira Rapada

Desde este blogue non podo menos que felicitar a esta xente. Só, parece mentira, desde estas iniciativas cívicas poderemos salvar e poñer en valor o noso patrimonio.

Ademais, e para rematar, a Asociación está comprometida con todos os últimos achádegos na bisbarra: Anta da Leira Rapada en Vilatán, petroglifos, betilos ou idoliños cerca de Escairón, etc.

Información recibida da Asociación Veciñal de O Saviñao

PEDRAFITA-MENHIR DA CAPELA DE SAN MARCOS. Fene

PEDRAFITA-MENHIR DA CAPELA DE SAN MARCOS, Fene.

Atópase entre as parroquias de Regoela e Sillobre, a primeira do Concello de Cabanas e a segunda do Concello de Fene.

Teño que agradecer, unha vez máis, ao incansable Xabier Moure, o envío de información tanto gráfica como escrita ao redor desta máis que probable pedrafita.

A excursión ao lugar de Xabier Moure proporcionou uns extraordinarios resultados: ao chegar, adicáronse a restrexar a contorna na busca do marco-pedrafita. Cando xa desesperaran, botáronlle unha ollada á capela adicada a San Marcos: nun dos muros caleados da sacristía, enfoscada na parte de abaixo, albiscaron a pedrafita reutilizada e colocada horizontalmente.

Un veciño contoulles a Xabier e compañía que cando se engadiu a sacristía á ermida, decidiron deixar o marco no seu emprazamento orixinal, pero deitado. Parece que estamos, sen dúbida, diante dun lugar (un máis) cristianizado: romaría e feira anual permiten deducir que este espazo foi sempre un lugar sagrado, un centro de encontro. Ademais, como acontece con outras pedrafitas do Golfo Ártabro, repítese con asombrosa regularidade a potencia sanadora do elemento que nos ocupa. A saber, a este emprazamento levaban toda clase de animais tanto para que curasen de diversas doenzas como para que quedasen preñados. Para que o rito se cumplise debíanse dar sete voltas ao redor do marco (mantivose logo ao redor da ermida) e a continuación había que levalos a beber á Fonte do Santo.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

Fotografía e información proporcionadas por Xabier Moure. Ver o seu blogue: onosopatrimonio.

PEDRAFITA-MENHIR DE SILVOSO. San Martiño de Meis.

PEDRAFITA-MENHIR DE SILVOSO. 

Segundo a descrición de X. Alberte Alonso Fernández, que foi quen a descubriu e que me enviou a fotografía que adxunto, este fermoso exemplar de pedrafita adscrita ás do tipo fálico, describe unha forma xeral piramidal, con toda a superficie perimetral moi ben traballada e cun posible pulimento integral. Na parte superior ou croa amosa pequenas liñas lonxitudinais gravadas. Á parte desas liñas, non se parecia en toda a súa superficie resto algún de gravuras artificiais.

Parece ser que a pedrafita foi achada na década de 1980 cando se estaba a proceder á escavación dun terreno para a cimentación dunha vivenda. Foi así que ao aparecer esta curiosa pedra, os propietarios decidiron conservala de xeito que a chantaron á beira da estrada que colinda coa súa vivenda.

O estado xeral de conservación é bo si exceptuamos o lugar no que se erixe actualmente.


BIBLIOGRAFÍA

 X. Alonso Fernández, "O uso das pedrafitas no neolítico galego" (Estudo das pedrafitas de Observación Astronómica e das pedrafitas fálicas). Ed. SAGA (Monografías da Sociedade Antropolóxica Galega nº 1) Ourense, Febreiro 2014.

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO SALTO. Cabanas

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO SALTO. 

A Pedrafita O Marco do Salto posúe todas as características que nos fan sospeitar da súa adscrición crono-cultural á época megalítica: pervivencia como marco de termo, existencia de rituais sanadores e de fertilidade, forma fálica, etc.

                   

Fotografía extraída da páxina Galicia Encantada.

Efectivamente, a pequena pedrafita que amosamos hoxe, aínda fai de pedra de termo entre as parroquias de Salto, Laraxe e Irís, do Concello de Cabanas. Trátase dunha pedrafita cilíndrica, moi ben puída e redondeada na croa, onde tamén aparece un pequeno burato no que a xente coloca as súas moedas, esmola que debe incidir na curación, na posibilidade de concepción, etc.

                                              

                                                         Fotografía da páxina Galicia Encantada          

Segundo as informacións que fumos recollendo, a nosa pedrafita ten propiedades milagreiras: cura unha boa xeira de enfermidades e tamén desfai outra xeira de meigallos, todo elo vencellado moi de cerca coas enfermidades de tipo tradicional. Sen embargo, para que a sanación sexa efectiva, debénse cumprir unha serie de preceptos. En primeiro lugar débese ir alí antes das doce da noite e achegarse ao marco varias veces en absoluto silencio. Tamén é necesario levar un obxecto ou algunha prenda daquilo que se queira sanar, sexa muller, home, animal... Non é necesario dicir que si se incumple algunha destas condicións, a curación non será efectiva. 

   
Fotografía do blogue onosopatrimonio

                                        

Unha vez diante da pedrafita hai que bater tres veces co cú e dar nove voltas ao marco dicinco o seguinte conxuro: "Meigos e meigas, envexosos e envexosas; encantadores e encantadoras, tanto gozades de min como eu gozo desta moeda que vou tirar". A continuación débense votar cartos encima da pedra: ese ritual pódese repetir ata tres veces. 

Na súa páxina galiciaencantada, Antonio Reigosa rastrexou algunha bibliografía sobre este singular elemento e atopou unha breve pero interesante reseña de Monteagudo que relaciona este rito co deus Príapo que se representaba coma un "marco de termo", e dicir coma un falo: é así como simboliza a fecundidade. As mulleres, para quedar preñadas, debíanse frotar nelas varias veces. Este ritual mantívose petrificado de xeito indeleble ata os nosos días.

Curiosa fotografía de Ángel Facio onde se pode 

ver unha prenda que seguramente ten 

que ver co elemento que se quere curar. 

Extraordinario documento gráfico.

Nada máis que engadir que as semellanzas que atopamos nos rituais que se reptien casi miméticamente nas pedrafitas do Marco de San Lourenzo ou Pedrafita de Torres, xa estudadas neste blogue, e situadas nas brumosas terras do Golfo Ártabro.

BIBLIOGRAFÍA E BLOGUES:

-Galicia Encantada de Antonio Reigosa

-O Noso Patrimonio de Xabier Moure

-Luis Monteagudo García: "La cirujía en el Imperio Romano". Anuario Brigantino, nº 23. Betanzos 2000.