PEDRAFITA-MENHIR MARCO CONMEMORATIVO EN MEAUS. Meaus

PEDRAFITA-MENHIR MARCO CONMEMORATIVO 

SOSPEITOSOS HABITUAIS XV

"Juré nunca mantenerme en silencio cuando los seres humanos soportasen sufrimiento y humillación. Siempre debemos tomar parte. La neutralidad ayuda al opresor, nunca a la víctima. El silencio alienta al torturador, nunca al torturado."

Elie Wiesel, 1986.

Debuxo de Moncho Boga, 2025.

Volto con inusitada ledicia ás nosas terras do sul. Aquila área con especial relevancia, con especial atractivo e con espeiciais características que a singularizan. Comarca transfonteiriza que destaca por valores de todo tipo: congostras ancestrais, etnografía, megalitismo, cultura castrexa, mundo romano, Alta e Baixa Idade media, naturaleza endémica, formacións naturais, mosteiros, castelos, vilas, pobos petrificados no tempo, fauna e flora única, espectaculares cursos fluviais, construcións adxetivas.., todo un universo desperso nunha comarca, escondido, agazapado, ás veces recóndito, entre as brumas lexendarias das profundas fronteiras, mistura de costumes, de formas, de xentes, de idiomas. Unha fala e un pobo con identidade de seu: o Couto Mixto.

https://www.talesofawanderer.com/blog/2015/02/08/couto-mixto/

Antes de entrar en contexto, recordar que aldea de Meaus, do concello de Baltar, xunto con  Santiago e Rubiás (Calvos de Randín) formaron parte dun caso curioso e único en Europa do que veuse nomear unha República independente. Malia que non existira tal denominación, o certo é que efectivamente durante un tan longo período de tempo como son setecentos anos, existiu de feito o mítico Couto Mixto e o seu Camiño Privilexiado.

https://www.talesofawanderer.com/blog/2015/02/08/couto-mixto/

Hoxe voume tirar pola fiestra sen paracaidas e traio a colación este esteo magnífico e significativo usado como fito ou escultura conmemorativa: unha peza estupenda (non se me ocurre nada mellor) para conmemorar ou para sinalizar a importancia de Meaus no sistema organizativo do Couto Mixto.

Mapa de José de Castro López, 1863.

Para ir rematando,  aí vai unha pequena digresión ao redor do topónimo "meaus". Adoitanse defender tres posturas en canto ao seu significado. Unha delas mantén que "meaus" equivale a "maus" que ben significar "malo". Polo tanto faría referencia a terrenos que non son moi aptos para a agricultura, inhóspitos... Outra das interpretación relaciona a súa etimoloxía con termos xeográficos ou de propiedade, de xeito que podería proceder do termo latino "medianus" e dicir, "situado no medio". A partir de aí a evolución fonética chega a "meaos" e logo a "meaus"  e/ou "maus". É esta unha interpretación no senso xeográfico: referido a unha posición central ou intermedia, como coincide na súa situación dentro do Couto Mixto. A etimoloxía popular fico o resto: a palabra evolucionou a As Maus de xeito que se asociou a palabra descoñecida coa palabra "maus" (man), malia non ter relación real algunha. A última interpración (que eu coñeza) mantén que é un hidrotopónimo: procedería da raíz indoeuropea *mã- ou *mãw- que significa húmido, mollado ou pantano...

Mapa turístico da Baixa Limia.

Non sei si é unha peza moderna, si foi tallada pola man do home ou é natural... O que podo supoñer e supoño é que se trata dalgún fito prehistórico empregado para isa función.  Amosa forma aparentemente cadrangular cunha cara recta e outra abombada, coma o falo, o que lle está a conferir un claro aspecto fálico. A forma e a talla parecen avaliar esta feble hipótese, a falta de mais información. E, si non fose así, trátase sen dúbida dunha pedrafita moderna que merece figurar no catálogo inconmensurable das pedrafitas galaicas. 

En Sigrás, no irremediable inverno de 2026.

Saúde, sorte e libros!!!

NON Á GUERRA!!!

BIBLIOGRAFÍA ESENCIALMENTE FUNDAMENTAL

Barros, Carlos (1994). "O Couto Mixto. Unha república esquecida". Medievalismo.

Cairo, Heriberto; Godinho, Paula (2013). "El tratado de Lisboa de 1864: la demarcación de la frontera y las identificaciones nacionales". Historia y política: Ideas, procesos y movimientos sociales (30).

Brandón, Delfín Modesto (1907). "Interesante Historieta del Coto Mixto: con una digresión político-social-religiosa". A Coruña: Tierra Gallega.

García Mañá, L. M. (2005) Couto Mixto, unha república esquecida. Ed. Xerais.

López Mira, A. X. (2008) O Couto Mixto: Autogoberno, fronteiras e soberanías distantes. U. Vigo, Madrygal.

Rodríguez Cruz, José (2006). «O Couto Mixto: Lendas de tradición oral», en Lethes: Cadernos Culturais do Limia, nº. 7

PEDRAFITA-MENHIR EN LEBOREIRO. A Baixa Limia

PEDRAFITA-MENHIR EN LEBOREIRO

SOSPEITOSOS HABITUAIS IX

"Aunque estés solo, no debes decir ni hacer nada malo. Aprende a avergonzarte más ante ti que ante los demás."

Demócrito de Abdera

Debuxo de Moncho Boga, 2024.

Como tantas outras veces,  sumerxido  nese global mundo internetiano, atopei, nunha ruta desas que deseñan e publican en wilkiloc, unha fotografía dun gran esteo en cuxo pé sinalábase "Pedrafita do Leboreiro". Nada mais sei deste esteo, deste poderoso sospeitoso habitual... O único que podo dicir é que ten forma cilíndrica, que debe medir mais de dous metros de altura e, o mais importante, sitúase na penechaira da Serra do Leboreiro, na Raia Seca, nesa mítica fronteira entre Portugal e España onde se empraza unha das mais grandes concentracións de mámoas de toda a península ibérica, sin esaxerar.

Ruta e mapa extraídos de: 
https://carris-geres.blogspot.com/2020/02/mapa-do-circuito-dolmenico-da-serra-do.html

Lugares míticos xa no imaxinario real megaliteiro, situados nestas terras de fronteira como Outeiro das Augas, Portela do Pau, Penedos da Canteira, Outeiro de Ferro Penagache... Emprazamentos de grandes antas e poderosas mámoas, a mais de mil douscentos metros de altitude, unha gran penechaira nesta insondable Serra do Leboreiro, onde se cadra destaca, polo seu descomunal volume, a Mota Grande de Verea: a impresionante cámara que agocha no interior componse de grandes esteos completamente decorados con gravuras e pinturas case únicas.

Ruta e mapa extraídos de: 
https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/circular-serra-do-leboreiro-28208113

En algunhas das mámoas chantaron vértices xeodésicos e diversos moxóns que van sinalando a fronteira; tamén algunha mámoa fai por si mesma de moxón fronteirizo como a Mota Grande. É evidente que no caso deste esteo, nin se trata dun vértice xeodísico nin se parece en nada aos diversos marcos que van sinalando a fronteira entre os dous países.

Por iso, neste contexto tumular, onde se erixen mais de cento trinta mámoas en ambos os dous lados da fronteira,  e onde se alza este novo exemplar, considero  que ben poidera ser engadido ao catálogo das pedrafitas-menhires do país galego.

Tanto o contexto como a morfoloxía suxiren a posibilidade nada desdeñable de constatar a súa cualidade megalítica.

En Sigrás, saúde, sorte e  libros!!!

ENLACES

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/outeiro-de-augas-a-mota-v-xeodesico-pau-mamoas-alto-da-portela-do-pau-peneda-geres-serra-do-laborei-21601500/photo-13595546

https://carris-geres.blogspot.com/2020/02/mapa-do-circuito-dolmenico-da-serra-do.html

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/circular-serra-do-leboreiro-28208113

https://carris-geres.blogspot.com/2020/03/o-megalitismo-da-serra-do-leboreiro.html

ANTA-DOLMEN OUTEIRO DE CAVALEDRE 12. Santiago de Requiás, Muíños.

ANTA-DOLMEN OUTEIRO DE CAVALEDRE 12

"Siendo su verdadero interés la negación de la cosificación, el espíritu se desvanece cuando se consolida como un bien cultural y es distribuido con fines de consumo. El alud de informaciones minuciosas y de diversiones domesticadas corrompe y acontece al mismo tiempo."

Theodor W. Adorno

Debuxo de Moncho Boga, 2024.

Pouco podo dicir dos restos que permanecen desta anta. A verdade é que permanece debaixo das augas durante a meirande parte do ano e só se pode contemplar cando a seca é bruttal, cando hai que organizar as rogativas..., e dicir moi poucas veces...

Fotografía de maegaliticiablogspot.com

De entre unha morea de pedras, destaca un esteo un pouco mais grande que formaba parte da estrutura arquuitectónica da anta. Non podemmos deducir o tipo de planta a teor dos restos que quedan.

O que podemos case asegurar é que estaba inserida nunha mámoa de tipo medio-pequeno, e que non só posuía anel peristalítico senon tamén coiraza pétrea. 

Fotografía de maegaliticiablogspot.com

O Encoro de Maus de Salas, esa tremenda necrópole asolagada, segue a dar froitos e sorpresas estupendas, a pesares do desasosego que produce ver emerxer esas potentes estruturas nalgunha época dalgún ano. Por iso cando nos achegamos por eses fermosos vieiros da arte megalítica, non podemos deixar de sorprendernos e alucinar pensando en todo o rico patrimonio megalítico que descansa debaixo do peso inconmensurable das augas embalsadas. 

E tamén, de paso, a inmensa tristura e desacougo que produce ver ese inmenso patrimonio esmorecer pouco a pouco, sen poder ser estudado, comprendido e disfrutado.

 

En Sigrás, nun espléndido día da primavera de 2025

Saúde, sorte e libros!!!

ASÍ SABEREMOS UN POUQUIÑO, MOI POUQUIÑO, MAIS

https://www.concellomuinos.com/outero-de-cabaladre

https://terracelanovaserraxures.com/es/portfolio/megalitos-do-val-do-salas-necropole-de-outeiro-de-cavaladre/

https://www.facebook.com/xavierperdiz/posts/pfbid02Wa77shf34WpAbodctKpmkose6hLfZYk8as5k2kzeRc6ffYVEwmCcCWmaFvdBBPtQl

ANTA-DOLMEN DA VEIGA DE REQUIÁS. San Salvador de Requiás, Muíños.

ANTA-DOLMEN DA VEIGA DE REQUIÁS

"El sentido del conocimiento, y, por tanto, también la medida de su autonomía, no se puede explicar de ningún modo si no es mediante el recurso a su relación con el interés."

Jürgen Habermas: "Conocimiento e interés." Ed. Taurus.

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

Unha vez mais no Encoro do río Salas, nesas terras increibles que debuxan a Baixa Limia, onde se creou o parque natural Baixa Limia-Xurés, transfonteirizo. Unhas terras indómitas, abraiantes, malia a poderosa intevención humana. Terras ás veces ásperas, terras de contrastes pero ben caracterizadas, individualizadas, conservando unha especie de áurea que invita a perderse por todos os seus recónditos e remotos recunchos.

Fotografía do blogue megaliticia.

Terra de antas-dólmenes, como vimos repetindo nunha morea de entradas, terra de mámoas, de megalitismo. Por iso o encoro de Maus de Salas é unha fonte continua de elementos descoñecidos para a vista a maior parte do ano e, ás veces, durante moitos anos. Son cámaras que pouco a pouco van esmorecendo, asolagadas, axfisiadas polo inmenso peso das augas. Esas augas que lles van conferindo, cando as podemos contemplar, un aspecto irreal, un aspecto limpo, sen vexetación:  van limpando pouco a pouco toda a súa contorna e erosionando os seus milenarios esteos.

Fotografía do blogue megaliticia.

Aquí, na Veiga de Requiás, podemos admirar os restos fantasmagóricos doutra destas fermosas antas-dólmenes que durmen afogadas o sono de milenios: trátase dunha cámara megalítica que semella conservar cinco esteos probablemente xa moi remexidos e algún fora do seu lugar orixinal. Cinco esteos e aínda podemos vislumbrar a feitura abombada da mámoa e, ciscallados pola súa superficie limpa e lavada, diversas pedras que ben poderían formar parte do anel peristalítico ou ben da probable coiraza pétrea.

En Sigrás, nun día marcado para sempre do ano 2025.

Saúde, sorte e libros!!!



BIBLIOGRAFÍA E ENLACES DE INTERESE

https://megaliticia.blogspot.com/2021/10/Dolmenes-sumergidos-Embalse-Salas.html

https://www.facebook.com/xavierperdiz/posts/pfbid02Wa77shf34WpAbodctKpmkose6hLfZYk8as5k2kzeRc6ffYVEwmCcCWmaFvdBBPtQl

ANTA-DOLMEN DE OUTEIRO DE CAVALEDRE 10. Santa Baia de Maus de Salas, Muíños.

ANTA-DOLMEN DE OUTEIRO DE CAVALEDRE, 10

"Cual la generación de las hojas, así la de los hombres. Esparce el viento las hojas por el suelo, y la selva, reverdeciendo, produce otras al llegar la primavera: de igual suerte, una generación humana nace y otra perece".

Homero: "La Odisea".

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

Outra visita virtual, outra viaxe polos siderais universos das contornas internetianas, unha nova raza que ven a poboar e a programar as nosas mentes. Unha viaxe que nestes casos sustitúe aos libros: a mellor viaxe é aquila que se fai coa lectura, coa imaxinación que permite a lectura.

Retorno a paisaxes benqueridas, admiradas, espectaculares no seu esplendor de séculos, de milenios. Retorno á Baixa Limia coa mesma ilusión de sempre, cos mesmos alicientes, coas mesmas pretensións de coñecer mellor algo que ás veces é inaccesible, inaprensible. Volto ao sur de Galicia, ao sur mais sur de todos os sures galegos, alí onde se xuntan dous países que deberían ser o mesmo, alí onde as fronteiras mentais e físicas son ilusorias, onde a naturaleza, a arte e a prehistoria se misturan sen contemplacións. Son as paisaxes dunha vida.

Volto a Maus de Salas, ao Concello de Muíños, ao Encoro do Salas, alí onde unha inmensa necrópole megalítica só deixa ver os seus impresionantes e cada vez mais consumidos dólmenes cando a seca é extrema, cando a auga baixa ata os mínimos extremos, históricos.

Fotografía do blogue megaliticiablogspot.com

E esta vez o debuxo representa a Anta-dolmen número 10 dunha das necrópoles do Salas: a necrópole de Outeiro de Cavaledre. É unha mais e non será a derradeira. 

Desta desnuda estrutura arquitectónica case non se aprecia a mámoa, pero sí uns cantos esteos da anta e algunhas pedras que poderían formar parte ben do anel peristalítico, ben da coiraza pétrea. Segundo as fotografías que fun xuntando ao longo dos anos, podemos vislumbrar seis chantos da cámara: cinco na súa posible posición orixinal e un mais espaiado á beira, desencravado.

Unha viaxe cativa, breve, de cinco ou seis minutos, casi fugaz: un pracer voltar, brevemente, voltar coa imaxinación, pero voltar.

En Sigrás, no mes de abril de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!

NECESARIOS ENLACES


Facebook - Publicación de Francisco Xavier Perdiz Álvarez

https://megaliticia.blogspot.com/2021/10/Dolmenes-sumergidos-Embalse-Salas.html

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/dolmenes-sumergidos-embalse-de-salas-2

ANTA-DOLMEN CORGA DAS ARCAS. San Pedro de Parada de Ventosa, Muíños.

ANTA-DOLMEN CORGA DAS ARCAS

“Es mejor tener un pequeño conocimiento de muchas cosas que un gran conocimiento de pocas.”

Guillermo de Ockham

Debuxo versión Moncho Boga, 2024.

Desde Parada de Ventosa hai dous quilómetros andando, e o XPS semella que é altamente recomendable para poder chegar sen contratempos. Son tres mámoas sinaladas cos números un e dous, catalogadas en Patrimonio da Xunta de Galicia.

Fotografía do blogue megaliticia.

Forma parte dunha necrópole, dicía antes,  composta por tres mámoas, das que a sinalada co número 1, a que nos ocupa, amosa restos da estrutura arquitectónica.

Fotografía de J.M. Eguileta Franco, 1999.

A anta, bastante esnaquizada, confórmase a través de sete chantos-esteos moi remexidos e a estrutura tumular na que se asenta case non se aprecia. O estado de conservación, por todo iso, é bastante regular.

Fotografía extraída da páx. web www.megalitos.es.

A existencia de camiños primitivos reaproveitados pola Vía Nova, a existencia de necrópoles moi cercanas, a situación en penechairas, tamén preto das nacentes dos regatos..., fan desta área megalítica unha contorna por descubrir.

Fotografía do blogue megaliticia.

Viaxar á Baixa Limia sempre é un placer, baixo todos os puntos de vista. Aos indiscutibles valores naturais e histórico-artísticos, hai que engadirlle o indudable valor prehistórico. E o turismo megalítico en particular é un dos grandes recursos de que dispón esta tan singularizada área xeográfica do País Galego.

En Sigrás, no mes de marzo de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES

Eguileta Franco, J.M.: A Baixa Limia Galega na Prehistoria Recente. Deputación de Ourense, 1999.

https://megaliticia.blogspot.com/2021/10/Dolmen-Corga-das-Arcas.html

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2013/11/mamoas-e-antas-de-galiza-ii.html

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/dolmen-corga-das-arcas

ANTA-DOLMEN DA NECRÓPOLE DE OUTEIRO DE CAVALEDRE Nº 13. Requiás, Muíños.

ANTA-DOLMEN DA NECRÓPOLE DE OUTEIRO DE CAVALEDRE,  Nº 13. 

"Ne laudet dignos, laudat Callistratus omnes.
Cui malus est nemo, quis bonus esse potest?"

"Para no alabar a los que lo merecen, Calístrato alaba a todos.
Para quien nadie es malo, ¿quién puede ser bueno?"

Marcial: "Epigramas."

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

Unha vez mais, e non será a derradeira, volto ás formidables terras da Baixa-Limia, da Serra do Xurés, terras de val e de escarpadas cumes, de espesas fragas, terras de tránsito, de épicas historias imposibles, de clima sorprendente, de fauna e flora únicas, terra de prehistoria, terra de inxente patrimonio... Volto polas intrincadas vías internetianas, camiños obtusos e, por suposto, moi prácticos. 

E volto ao Concello de Muíños, ao Encoro de Maus de Salas. E volto sabendo que non será a última vez: aínda me quedan moitos elementos megalíticos que amosar, moito que ver e que estudar.

Fotografía do blogue megaliticia.

Esta vez estou novamente no Outeiro de Cavaledre, nunha área do Encoro que está a meirande parte do ano asolaga pola auga estancada, onde poucas veces se poden contemplar as antas que quedaron ocultas durmindo o sono dos afogados. 

Fotografía do blogue megaliticia.

Esta vez, estou diante da Anta núnemro 13: trátase dunha anta da que non se conserva practicamente nada da mámoa ou túmulo debido a que foi completamente lavada polas augas represadas. Tan só podemos contemplar, da estrutura arquitectónica, dous ou tres esteos que posiblemente estean na súa posición orixinal, así como os restos do anel peristalítico que podería ter a función de suxeitar a terra que conformaba a mámoa.

Fotografía do blogue megaliticia.

Dentro, ou a partir da tipoloxía das plantas das cámaras megalíticas efectuada por Eguileta Franco para as antas da Baixa Limia, a anta número 13 de Outeiro de Cavaledre, forma parte das cistas con cámaras rectangulares simples. 

Como se pode ollar na planta de Eguileta e na fotografía anterior, a erosión semella que está a seguir afectando a esta cámara, de xeito que é probable que desapareza en pouco tempo: dos cinco esteos que debuxou Eguileta, agora tan só fican en pé tres deles.

Planta da Anta Outeiro de Cavaledre 13, a partir do orixinal de
Eguileta Franco, 1993-1994.

En Sigrás, no mes de marzo de 2025

Saúde, sorte e libros!!!

PARA DISFRUTAR AS TERRAS DA BAIXA LIMIA, QUE HAI QUE VER?

Absolutamente todo.

https://www.concellomuinos.com/

https://patrimonionatural.xunta.gal/es/baixa-limia-serra-xures

https://www.komoot.com/es-es/guide/506926/rutas-de-senderismo-en-baixa-limia

ENLACES NECESARIOS

https://megaliticia.blogspot.com/2021/10/Dolmenes-sumergidos-Embalse-Salas.html

https://una-universitaria-mas.blogspot.com/2014/06/epigramas-de-marcial-seleccion.html

https://www.facebook.com/xavierperdiz/posts/pfbid02Wa77shf34WpAbodctKpmkose6hLfZYk8as5k2kzeRc6ffYVEwmCcCWmaFvdBBPtQl

Eguileta Franco: "As mámoas dos concellos da Baixa Limia. Aportación al catálogo de monumentos tumulares de la comarca". Cuadernos de Estudios Gallegos, Tomo XI. Fascículo 106. Santiago de Compostela 1993-94.

PEDRAFITA-MENHIR DO ALTO DO VIEIRO. Santiago de Calvos, Bande.

PEDRAFITA-MENHIR DO ALTO DO VIEIRO

SOSPEITOSOS HABITUAIS VIII. 

"De todos los infortunios que afligen a la humanidad el más amargo es que hemos de tener conciencia de mucho y control de nada."

HERÓDOTO

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

Trátase dun tremendo esteo fincado de proporcións colosais, e como hipótese, considero que ben pode pasar a formar parte do cada vez mais extenso catálogo das pedrafitas galegas, adscritas á época neolítica e ao movimento denominado megalitismo. Por tando, unha pedrafita-menhir con historia de seu.

Fotografía de Alberte Alonso

Atópase, erecta e maxestuosa, no Alto do Vieiro, ao carón da estrada OU-540, no quilómetro 36. Moi preto tamén se atopa o lindeiro-fronteira entre os Concellos de Verea e Bande, polo que non pode esbotar a posibilidade de que noutrora fixese de marco de termo entre estes dous concellos. 

O emprazamento é unha extensa área chaira. Talvez o mais interesante, á parte do propio elemento en sí  mesmo, sexa que se atopa moi preto de varias necrópoles megalíticas, fontes, nacemento de ríos..., e é unha rota de tránsito ancestral (como ben indica o topónimo) que comunica con moitos outros camiños que posiblemente fundan a súa existencia na noite dos tempos e das horas, de clara orixe prehistórica.

Fotografía de Alberte Alonso

Ao bon xuizo e criterio do incansable amigo Alberte Alonxo, a pedrafita do Alto do Vieiro débese adscribir á tipoloxía das pedrafitas de tipo fálico.

Fotografía extraida de Google Maps.

Fotografía extraida de Google Maps.

ALGUNHAS COUSAS INTERESANTES DO CONCELLO DE BANDE

Entre os inxentes recursos arqueolóxicos e histórico-artísticos do Concello de Bande (que xa resaltamos nalgunha outra entrada), hoxe voume centrar no Parque Arqueolóxico do Monte Grande, situado preto da Fonte do Vieiro e da Pedrafita do Alto do Vieiro. Atópase nos lindeiros da Terra de Celanova e da Terra da Baixa-Limia Xurés. Trátase dun cordal montañoso que forma a divisoria entre o Val do río Limia e o curso medio do Río Arnoia, e coñécese cos nomes de Serra de Bande, Monte Grande e Arnelo.

Mapa do Parque Arqueolóxico  do Monte Grande. 
Fonte: nosdiario.

Atópase a menos de dous quilómetros da Vila de Bande e neste lugar creouse un gran espazo que mistura arte, naturaleza e arqueoloxía.

Os restos arqueolóxicos (vencellados directamente coa Pedrafita do Alto do Vieiro) cífranse sobre todo na época neolítica, destacando as necrópoles das Terras Brancas, as Mámoas do Arándano, a Mámoa do Camiño e a Mámoa da Fonte Santa.

En Sigrás, nos días centrais do mes de Marzo de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!

OS ENLACES NECESARIOS

https://concellobande.com/es_es/

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html

https://www.nosdiario.gal/articulo/social/eolicos-que-ameazan-mellor-monte-forestal-da-galiza-portas-do-xures/20210531133957122536.html

ANTA-DOLMEN DO OUTEIRO DAS AUGAS. Santiago de Calvos, Bande

ANTA-DOLMEN DO OUTEIRO DAS AUGAS

"La filosofía está escrita en este grandísimo libro que continuamente se abre ante nuestros ojos, el universo, pero no se puede entender si antes no se aprende a entender la lengua y a conocer los caracteres en que está escrito. Está escrito en lengua matemática, y sus caracteres son triángulos, círculos y otras figuras geométricas, sin las cuales es imposible humanamente entender una sola palabra de ella, sin la cual se deambula en vano por un oscuro laberinto."

Galileo Galilei

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

A Anta-dolmen do Outeiro das Augas atópase no territorio da parroquia de Santiago de Calvos, pertencente ao Concello de Bande, no lugar de Aldea de Arriba. Está a 1040 metros de altitude no monte denominado Alto do Outeiro das Augas: Calvos de Bande, nun dorso ocupando tres portelas consecutivas.

Mapa extraído do Bloque "Estar vivo bajo el cielo azul"

Desde Bande hai que ir en automóbil para a continuación camiñar uns douscentos metros ata a anta: o acceso é bastante complicado, por non dicir que perigoso. Será necesario levar o XPS. 

O Alto de Outeiro das Augas é un porto de montaña que fai de lindeiro entre os concellos de Bande e Verea, e ademais é unha das moitas portas de acceso á mítica e lexendaria Serra do Laboreiro.

Fotografía extraída de megaliticiablogspot.com

Como xa vin contando noutras entradas deste blogue, na Serra do Laboreiro, a raia seca, límite natural entre Galiza e Portugal, aparecen espalladas unhas extensas necrópoles megalíticas que xuntan entre todas mais de trescentas mámoas. A densidade destes monumentos na serra é de 4 por quilómetro cadrado. Segundo o xa tan nomeado e incansable profesor Eguileta Franco, a explicación desta enorme densidade pódese determinar pola na abundancia de auga: este feito permitiría o desenvolvemento da gandeiría, beneficiada polo uso do lume para renovar o solo, coa cinsa como abono para crear novos pastizais. Esto tivo que facilitar ou favorecer o asentamento de comunidades neolíticas que deixaron a súa pegada en forma de mámoas. Éstas ademais puideron funcionar como delimitadores espaciais e/ou tamén como marcos de referencia, de término, como aínda están a facer hoxe en día como marcos fronteirizos entre Galicia e Portugal.

F
Fotografía extraída de megaliticiablogspot.com

A necrópole do Outeiro das Augas, como estaba a dicir antes, atópase a uns 1040 metros sobre o nivel do mar e está conformada por once mámoas, moi preto da estrada que leva de Bande a Grou. Todas as mámoas son de cativas dimensións, agás dúas que acadan un tamaño medio.

Fotografía extraída de megaliticiablogspot.com

A Anta-dolmen que me ocupa nesta entrada é a número 4 da necrópole e a mámoa na que se acubilla acada uns quince metros de diámetro. Do funil de violación sobresae unha pequena cámara de estrutura poligonal formada por sete esteos e non está a conservar a pedra covertora. Na mámoa número seis tamén se están a conservar tres esteos, un deles tumbado, fóra do seu sitio.

Fotografía extraída do blogue onosopatrimonio.

O percorrido megalítico por esta excepcional serra, pódese iniciar no Outeiro das Augas, desde o vértice xeodésico e, pouco a pouco introducirse no increíble planalto da Serra do Laboreiro.

Debuxo versión de Moncho Boga, 2024.

E COMO NON SÓ VIVIMOS DO MEGALITISMO...

Noutras entradas deste mesmo blogue incidín de xeito explícito (talvez perentorio) na necesidade vital de visitar estas terras do sul mais sul do país galego. Neste caso, Bande. Que se pode dicir mais destas asombrosas terras? Que visitar?

Non sei por onde empezar, porque calquera curruncho, calquera fraga, regato, encoro, fraga, monumento natural..., ou calquera lugar que se albisque desde as estradas que sucan o territorio, é susceptible de ser visitado, e non quedaremos defraudados.

Por ser un pouco tópico, hai que recomendar -por suposto- a igrexa visigótica de Santa Comba de Bande e a aledaña de San Pedro. Aquis Querquennis, campamento romano, co seu centro de interpretación Aquae Querqennae-Vía Nova, unha das Portas do Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés; e por suposto as antigas Caldas e a Mansión Romana. Tanto dun lado da fronteira con Portugal coma do outro ides atopar lugares, espazos, currunchos, que desde logo non vos deixarán indiferentes.

Pero como estamos en Bande, debedes visitar e percorrer o Parque Arrqueolóxico do Monte Grande, nas aforas desta vila, preto do Alto do Vieiro.

En Sigrás, preto de incertos acontecementos, no inverno de 2025.

Saúde, sorte e libros!!! 

SOMERA BIBLIOGRAFÍA E ALGÚN ENLACE

J.M. Eguileta Franco: “El volumen de los monumentos megalíticos: aportación a los patrones de emplazamiento en la comarca de A Baixa Limia (Ourense, Galicia)”

http://onosopatrimonio.blogspot.com.es/2013/11/mamoas-e-antas-de-galiza-ii.html

http://megalitos.arqueoloxico.com/fichasou/32006005.html

https://estarvivobajoelcieloazul.blogspot.com/2017/12/vieiro-das-mamoas-outeiro-de-augas.html

https://photos.google.com/share/AF1QipNb9eOejciHUt11UsJGdgyvCvKYzJ4t40OUwHy_M9D0a4003MteJulAzabZ3a7sUw/photo/AF1QipNE0yVUCdHehv9S0hQKAgLusfj4bVZmMKNpmBUD?key=LU1zaHlVTldjTGRnUXZ5YWxqakswR3FKcG9ZZmxB

https://megaliticia.blogspot.com/2022/12/Mamoas-Outeiro-Agua.html

https://concellobande.com/es_es/museos/

https://concellobande.com/gl/lugares-para-descubrir/

https://outermal.depourense.es/concello-de-bande/

https://patrimonionatural.xunta.gal/gl/baixa-limia-serra-xures

https://patrimonionatural.xunta.gal/gl/node/133