Dolmenes, Menhires, Pedrafitas, Antas

venres, 3 de xullo de 2026

ANTA-DOLMEN 7 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ. Santo Estevo de Negros, Redondela

ANTA-DOLMEN 7 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ.

RUTA MEGALÍTICA DA CHAN DA CRUZ, MONTE PENIDE-MIRALLO

"De todos modos no entendía cómo se llegaba al extremo de hacer una guerra por cosas que no podían tocarse con las manos."

Gabriel García Márquez

Debuxo-versión da mámoa 7, Moncho Boga 2026.

Imos, de súbito, situarnos na mámoa 7 do noso percorrido, coma quen no quere a cousa. E aí estamos, fronte a unha curiosa anta, aos restos do que foi unha anta, para ser mais precisos. Todo grazas a limpeza e desbroce dos montes comunais levada a cabo nos derradeiros anos e, como non, grazas ao extraordinario blogue de Alex Negreira que me permitiu contemplar e admirar por vez primeira estes salientables elementos megalíticos da gran necrópole do Monte Penide.

Situación da Anta 7. Google maps.

Para chegar a esta ampla penichaira onde se asentan a meirande parte das mámoas da necrópole, supoñendo que esteamos diante da Mámoa do Rei, será necesario introducirmonos pola pista forestal que sae de fronte e así chegar a esta marabillosa anta. (Coa dirección leste).

Fotografía de Alex Negreira do seu blogue,
megaliticiablogspot.com

Malia que a miña numeración é simplemente unha disculpa parra visitar as mámoas que teñen algún resto da cámara megalítica, considero necesario clarexar que esta é probablemente a mámoa sinalada por Mergelina no ano 1936 co número XVII; tamén que se trata da mámoa 16 de Hidalgo e Goberna e, así mesmo, é a mámoa 20 segundo a numeración levada a cabo polo grupo de arqueoloxía "Alfredo García Alén". A denominación oficial así como a súa numeración é "Conxunto Tumular da Chan da Cruz 13."

Planta da anta 7 a partires de Vázquez Collazo.

En canto ao emprazamento desta mámoa, non cambia absolutamente nada en relación coas que levamos visto: atópase na gran penichaira que foi repoboada con piñeiros e eucaliptos. Seguen por alí os mesmos cabalos en libertade tutelada. A vexetación que predomina é a consabida de toxos, fieitos, uces, silvas..., todo o que conforma o chamado monte baixo. Dicir tamén que é un monte comunal que pertence aos veciños da parroquia de Negros.

Fotografía de Alex Negreira do seu blogue,
megaliticiablogspot.com

A mámoa na que se insiren os poucos restos conservados é das do tipo medio-pequeno sobrepasando a duras penas os trece metros no eixo norte-sul, case os trece no eixo leste-oeste e non sobresae mais que uns poucos sesenta centímetros (polo lado do leste). No lindeiro do sul pode apreciarse un forte movimento de remoción das terras tumulares.

Fotografía de Alex Negreira do seu blogue,
megaliticiablogspot.com

En definitiva, a mámoa atópase en lamentables condicións, moi remexida, esnaquizada: non só está afectada polo conseguinte funil do espolio, senon que tamén se atopa moi remozada e remexida polos seus lindeiros. Admais até hai ben pouco a mámoa estaba salpicada por varios piñeiros e algún robo.

A Anta 7: unha particular visión.

No burato do espolio sobresaen dous esteos de granito e, á beira dese burato, aparecen outros tres chantos e unha boa morea espallada de pedras de granito que formarían parte da coiraza pétrea. O burato-funil, considerable, ten unhas medidas que van desde case un metro de profundidade, mais de dous metros na dirección norte-sul até ao redor dun metro e oitenta centímetros na orientación leste-oeste.

A Anta 7 antes da limpeza, desbroce e tala. Foto de Xosé Couñago en,
https://montepenide.wordpress.com/

Si consideramos que o que queda da cámara megalítica ou anta consiste en seis chantos, estas son as medidas aproximadas: a meirande sobresae os setenta centímetros e a mais ancha non sobrepasa os corenta. Algún dos esteos aparece esnaquizado pola metade.

Panel con debuxos da ruta do Monte Penide.

O esteo meirande amosa unha forma que recorda unha pirámide escalonada desde a metade para arriba: unha xeira de rebaixes que semellan artificiais fan que o esteo teña esta curiosa forma. Concluir que nas fotografías das que dispoño non se poden albiscar os outros catro esteos que parecen conservarse.

EN SIGRÁS, O DÍA QUE VEN MANUEL, 1 DE XULLO DE 2026.

SAÚDE, SORTE E LIBROS!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES MAGNÍFICOS, E POR ISO INDISPENSABLES

https://megaliticia.blogspot.com/2025/12/Necropole-Monte-Penide.html

José Manuel Hidalgo Cuñarro e Fernando Javier Costas Goberna, “El gran conjunto megalítico de Monte Penide, Redondela-Pontevedra.” El Museo de Pontevedra, XXXIV, 1980

Cayetano Mergelina, “Notas sobre arqueología gallega. Las mámoas de Chan da Pedra do Couto y de San Colmado.” Boletín del Seminario de Arte y Arqueología, Tomo 4,1º., curso de 1935-36. Valladolid, 1936.

Patiño Gómez, R.: “La necrópolis megalítica de Monte Penide – Vixiador”. Traballos de Arqueoloxía, 1992. Publicación do grupo de arqueoloxía Alfredo García Alén.

Filgueira Valverde y García Alén, “Inventario de monumentos megalíticos de la provincia de Pontevedra.” El Museo de Pontevedra, XXXI. Pontevedra 1977.

R. Fábregas Valcarce, X. Carballo Arceo y V. Villoch Vázquez. Petroglifos y Asentamientos: El caso de Monte Penide (Redondela Pontevedra).

Antonio Martínez Cortizas, Ramón Fábregas Valcarce, Susana Franco Maside. Evolución del paisaje y actividad humana en el área de Monte Penide (Redondela Pontevedra).

Ramón Boga Moscoso, “Guía de dólmenes de Galicia.” Bahía 1997.

Baños Rodríguez et al, “Antas e pedraditas de Galicia.” Asociación de Amigos do Museu Arqueolóxico A Coruña, 1996.

https://montepenide.wordpress.com/

https://oestrymnio.blogspot.com/2013/03/monte-penide-necropolis-megalitica-y.html

https://gl.wikiloc.com/rutas-outdoor/mamoa-inedita-1-das-pedras-do-picos-cabeiro-o-vixiador-2633234

https://web.archive.org/web/20140111003856/http://www.acitania.com/Visita_Guiada_MontePenide-ACITANIA.pdf

https://turismoriasbaixas.com/es/search/museo-virtual-monte-penide-prehistorico

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/ruta-dos-tumulos-de-monte-penide-monte-mirallo-redondela-45986051

https://www.galiciamaxica.eu/galicia/mirador-de-coto-fenteira/

https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=56&id=2345

https://sanvicentedetrasmano.wordpress.com/2013/01/28/ruta-de-los-misterios-y-las-leyendas/

https://montepenide.wordpress.com/category/castro-de-negros/

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2011/07/mamoas-de-galizagalicia-provincia-de_9.html

https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html

https://redondela.gal/categoria/turismo-redondela/que-ver/

https://espanaviajar.com/pontevedra/pueblos/redondela/

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/monte-penide-roteiro-prehistorico-9144743

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/vigo/2013/05/06/redondela-musealizara-mayor-yacimiento-mamoas-galicia/0003_201305V6C3991.htm

https://sanvicentedetrasmano.wordpress.com/2013/01/28/que-ver/

https://www.google.com/maps/dir/Redondela,+Pontevedra/Petr%C3%B3glifos+de+Chan+da+Cruz,+Unnamed+Road,,+36811+Redondela,+Pontevedra

https://photos.app.goo.gl/XdEkXUkucKKCAEjh7

mércores, 1 de xullo de 2026

ANTA-DOLMEN 6 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ. Santo Estevo de Negros, Redondela

ANTA-DOLMEN 6 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ.

RUTA MEGALÍTICA DA CHAN DA CRUZ, MONTE PENIDE-MIRALLO

"Significa mucho para aquellas personas que están oprimidas saber que no están solas. Nunca dejes que nadie te diga que lo que estás haciendo es insignificante."

Desmond Tutu

Debuxo versión de Moncho Boga, 2026.

Pouco a pouco imos achegándonos ao final do roteiro proposto, camiñando polas mámoas con restos de cámara megalítica nas sobranceiras e altas terras de Redondela. Para chegar á nosa anta número 6, unha vez que estamos diante da colosal Mámoa do Rei, atópase seguindo cara á dereita (leste) da pista situada mesmo enfronte da raíña das Mámoas do Penide.

Ubicación da Mámoa 6. Google maps.

Esta é a anta-mámoa do "Conxunto Tumular da Chan da Cruz 10" e, como xa sabemos, atópase na área coñecida ou lugar de Monte Penide-Mirallo, a uns trescentos oitenta metros de altitude. E tamén, como xa veño repetindo nas anteriores entradas, a anta atópase ubicada na ampla ou extensa penechaira que se extende na orientación sueste do Pico San Vicente.

Fotografía de megaliticiablogspot.com

A floresta varia que tamiza esta paisaxe de amplos horizontes, consiste sobre todo no anárquico e flamante monte baixo (toxos, fieitos, silvas, uces...) así como extensas repoboacións de piñeiros e eucaliptos, matizados por algunha cativiña illa de vexetación autóctona. Cabe subliñar que os piñeiros que cubrían toda a superficie da masa tumular foron cortados no ano 2024, deixando á vista (debido tamén ao desbroce) os restos dunha fermosa cámara megalítica. Dicir ademais que os terrenos pertencen á Comunidade de Montes Veciñal en Man Común de Negros.

Planta, versión propia a partir de Vázquez Collazo.

Segundo as diversas numeracións feitas ao longo do tempo sobre esta necrópole debo clarexar que esta mámoa-anta leva o número 19, segundo a prospeción de 1985 realizada polo Grupo de Arqueoloxía "Alfredo García Alén". Trátase tamén da mámoa 13 de Hidalgo e Coberna segundo a súa numeración logo doutra prospeción realizada no ano 1980. E, por fín, Cayetano Mergelina numerouna no plano, que se pode ver na primeira entrada adicada a esta ruta, co número XIV, no ano 1936.

Fotografía de megaliticiablogspot.com

Comenzando pola mámoa, clarexar que se atopa moi achanzada e, como xa é habitual, cun burato de espolio considerable: ten forma rectangular e mide case dous metros por un metro e medio; a profundidade acada un metro. Aparecen, por toda a superficie tumular, diversas pedras graníticas e seixos que poderían formar parte da súa coiraza pétrea. No leste ábrese un corte debido ben a un camiño primitivo ou ben a un rego-gabia feito polos menesterosos piratas buscadores dos inexistentes tesouros dos mouros. A zona do oeste semella bastante mellor preservada que o resto da mámoa. Trátase dunha mámoa de tamaño medio-pequeno que non chega aos quince metros e aos trece e medio nos seus diámetros norte-sul e leste-oeste.

Fotografía de megaliticiablogspot.com

Como dicía, a mámoa atópase moi alterada e, no interior do funil do expolio, posiblemente sobresaen catro esteos in situ e outros dous dos que non se pode asegurar que pertenzan á estrutura arquitectónica ou que estean in situ. Malia que os esteos son bastante cativos, o meirande sobresae pouco mais dun metro.

Debuxo Moncho Boga.

Por desgraza, tanto a mámoa como a anta atópanse moi esnaquizadas: os tres esteos que parecen estar in situ son bastante pequechos... Dos outros tres, semitumbados, semella que só un deles podería formar parte da cámara megalítica. Dos outros dous, un deles parece que é de talla recente, un perpiaño, coma un sillar.

Panel cos elementos da ruta.

En definitiva, a mámoa protagonista deste entrada, a pesares das desfeitas tanto na masa tumular como na estrutura arquitectónica, é unha das mellor conservadas de toda a necrópole do Conxunto Tumular do Monte Penide.

EN SIGRÁS, NAS VÍSPERAS DE XULLO DE 2026.

SAÚDE, SORTE E LIBROS!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES MAGNÍFICOS, E POR ISO INDISPENSABLES

https://megaliticia.blogspot.com/2025/12/Necropole-Monte-Penide.html

José Manuel Hidalgo Cuñarro e Fernando Javier Costas Goberna, “El gran conjunto megalítico de Monte Penide, Redondela-Pontevedra.” El Museo de Pontevedra, XXXIV, 1980

Patiño Gómez, R.: “La necrópolis megalítica de Monte Penide – Vixiador”. Traballos de Arqueoloxía, 1992. Publicación do grupo de arqueoloxía Alfredo García Alén.

Filgueira Valverde y García Alén, “Inventario de monumentos megalíticos de la provincia de Pontevedra.” El Museo de Pontevedra, XXXI. Pontevedra 1977.

R. Fábregas Valcarce, X. Carballo Arceo y V. Villoch Vázquez. Petroglifos y Asentamientos: El caso de Monte Penide (Redondela Pontevedra).

Antonio Martínez Cortizas, Ramón Fábregas Valcarce, Susana Franco Maside. Evolución del paisaje y actividad humana en el área de Monte Penide (Redondela Pontevedra).

Ramón Boga Moscoso, “Guía de dólmenes de Galicia.” Bahía 1997.

Baños Rodríguez et al, “Antas e pedraditas de Galicia.” Asociación de Amigos do Museu Arqueolóxico A Coruña, 1996.

https://montepenide.wordpress.com/

https://oestrymnio.blogspot.com/2013/03/monte-penide-necropolis-megalitica-y.html

https://gl.wikiloc.com/rutas-outdoor/mamoa-inedita-1-das-pedras-do-picos-cabeiro-o-vixiador-2633234

https://web.archive.org/web/20140111003856/http://www.acitania.com/Visita_Guiada_MontePenide-ACITANIA.pdf

https://turismoriasbaixas.com/es/search/museo-virtual-monte-penide-prehistorico

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/ruta-dos-tumulos-de-monte-penide-monte-mirallo-redondela-45986051

https://www.galiciamaxica.eu/galicia/mirador-de-coto-fenteira/

https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=56&id=2345

https://sanvicentedetrasmano.wordpress.com/2013/01/28/ruta-de-los-misterios-y-las-leyendas/

https://montepenide.wordpress.com/category/castro-de-negros/

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2011/07/mamoas-de-galizagalicia-provincia-de_9.html

https://anecdotarioredondela.blogspot.com/2021/11/o-castro-de-negros.html

https://redondela.gal/categoria/turismo-redondela/que-ver/

https://espanaviajar.com/pontevedra/pueblos/redondela/

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/monte-penide-roteiro-prehistorico-9144743

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/vigo/2013/05/06/redondela-musealizara-mayor-yacimiento-mamoas-galicia/0003_201305V6C3991.htm

https://sanvicentedetrasmano.wordpress.com/2013/01/28/que-ver/

https://www.google.com/maps/dir/Redondela,+Pontevedra/Petr%C3%B3glifos+de+Chan+da+Cruz,+Unnamed+Road,,+36811+Redondela,+Pontevedra

ANTA-DOLMEN 5 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ. San Vicenzo de Trasmañó, Redondela

ANTA-DOLMEN 5 DA NECRÓPOLE DA CHAN DA CRUZ.

RUTA MEGALÍTICA DA CHAN DA CRUZ, MONTE PENIDE-MIRALLO

"Si solo pudiéramos ver los torrentes de hipocresía y crueldad, las mentiras, el degüello, las violaciones de toda obligación de la humanidad que ha fluido de esta fuente en el curso de la historia de las naciones cristiantas, ante tal visión palidecerían los peores cuadros mentales que nos pudieramos formar del infierno."

Henry Huxley, T.

Debuxo versión de Moncho Boga, 2026.

Para chegar a estoutra mámoa da necrópole ou Conxunto Tumular da Chan da Cruz, desde os últimos catrocentos cincoenta metros (ver a descrición do percorrido nas entradas anteriores), hai que chegar obrigatoriamente a outro cruzamento que leva dereitamente á penechaira e hai que coller cara ao notre. A anta atópase á esquerda. Sei que con estas indicacións probablemente non imos chegar, polo tanto recomendo encarecidamente axudarse do XPS. Moi bonito, pero tampouco seguro, é ir cun mapa.

Foto extraída de megaliticiablogspot.com

Mirando por aquí e por acullá, é mais que probable que esta mámoa sexa a que Mergelina anotou no seu mapa con número 12 (Túmulo XII) no ano 1936. Tamén corresponde coa mámoa 11 da numeración de Hidalgo Cuñarro e Torres Goberna de 1980. Así mesmo e seguro que sexa a que leva o número 10 segundo a prospeción levada a cabo polo Grupo de Arqueoloxía Alfredo Alén.

Neste punto debo subliñar que esta mámoa (como algunhas outras da necrópole) aparece situada dentro dos limites parroquiais de Santo Estevo de Negros. Como non teño seguridade algunha sobre a súa adscrición parroquial, optei por San Vicenzo de Trasmañó seguindo a opción que ven sinalada no PXOM de Redondela.

Situación da Anta número 5. Google maps.

Sexa como sexa, a anta está hoxe á vista e dicir, os poucos restos que se están a conservar, froito da limpeza que supoño será habitual, tanto polo desbroce dos montes como polo adecentamento destes senlleiros elementos protagonistas da Ruta oficial.

Debuxo a partir de Vázquez Collazo.

Como sempre nesta zona (e en case todas as de Galicia) a mámoa estaba cuberta de eucaliptos, piñeiros, monte baixo (uz, toxo, silvas e fieitos) así como algún tobo dos mamíferos que poboan os bosques. Como xa sabemos estes terrenos pertencen á Comunidade de Montes en Man Común da parroquia de Negros.

Fotografía de Xosé Couñago de https://montepenide.wordpress.com

Cando se chega ao emprazameto desta mámoa, veremos un túmulo de tamaño mediano grande que acada uns vinteseis metros do eixo norte-sul, os vintecindo no leste-oeste e unha elevación na cota mais alta de case dous metros (a área do norte, mais ou menos).

Foto extraída de megaliticiablogspot.com

Aparecen dúas singularidades: unha morea de terra e unha gabia que leva ao gran burato do "meticuloso" expolio. Esa terra semella que procede da gabia que chega ata a cámara e ao burato de violación, á croa da mámoa.

Foto extraída de megaliticiablogspot.com

Nese devandito funil do salvaxe expolio eríxense os tres esteos á vista que permanecen da súa primitiva estrutura arquitectónica ou cámara megalítica: son tres chantos con lixeira inclinación cara ao centro do burato. Deixar constancia tamén de que a cara do norte da mámoa é a que mellor se conserva de todo o conxunto. Pola superficie da mámoa pódense apreciar algúns croios e pedras de granito de mediano tamaño que ben poideran formar parte da coiraza pétrea.

Unha visión da Anta número 5.

Os tres esteos de granito miden, o meirande ao redor dos oitenta centímetros de altura e case un metro e trinta centímetros de anchura. O mais cativo non acada os setenta centímetros de alto, os noventa de ancho e un grosor duns trinta centímetros. Tamén me contan que probablemente haxa un cuarto chanto oculto pola terra ou pola colmatación.

Panel das antas da Ruta.

Desde esta mámoa, visible a longa distancia, albíscanse, cando o monte está limpo de maleza, moitas das outras mámoas que conforman a necrópole.

EN SIGRÁS, REMATANDO O MES DAS MEIGAS, 2026.

SAÚDE, SORTE E LIBROS!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES QUE PAGAN A PENA