PEDRAFITA-MENHIR DE PORTO QUINTELA OU ÍDOLO DE NOGUEIROÁ. Santiago de Nogueiroá, Bande

PEDRAFITA-MENHIR DE PORTO QUINTELA OU ÍDOLO DE NOGUEIROÁ. 

Esta fermosa pedrafita con forma fálica atópase hoxe no Centro de Interpretación de Aquis Querquennis, en Porto Quintela, concello de Bande: cando tomei as fotografías atopábase no exterior; hoxe en día atópase no interior das instalacións museísticas.

Pedrafita de Bande 1999, Ramón Boga.

Segundo os seus descubridores, atopouse no ano 1992 no leito do río Limia, á beira do muíño. Nos primeiros momentos semellaba un miliario; sen embargo, non se podían ollar os epígrafes. Foi así que, unha vez analizado polo miudo, puidose describir unha gran pedra con forma cilíndrica e moldurada no primeiro tercio da súa lonxitude: a forma é claramente fálica co glande lixeiramente apuntado e a súa superficie exterior atopase percorrida por alisamentos tabulares lonxitudinais de perfecta regularidade.

Pedrafita de Bande, 1995. Autor, Ramón Boga

A lonxitude total é de ao redor de un metro e sesenta centímetros  e uns 50 cms de diámetro maior. Finalmente decidiuse o seu traslado al Centro de Interpretación.

No que respecta á súa interpretación só podemos dicir que non se trata dun miliario e tampouco dun marco de termo. A hipótese que barallan os seus descubridores é a de que se trata dun ídolo fálico tallado plausiblemente dunha rocha existente in situ, e elaborado no mesmo lugar para, finalmente, erguelo na corrente do río do Olvito (Limia) posto que, para un hipotético traslado, o acceso a ise lugar resulta extremadamente perigoso.

Ao noso xuizo, e coa pertinente prudencia, trátase dunha pedrafita reaprobeitada en época romana.

En Sigrás, sáude, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR DO COTO DA FONTIÑA OU CARBALLO DARXEL. San Miguel de Carballedo, Cerdedo-Cotobade.

PEDRAFITA-MENHIR DO COTO DA FONTIÑA OU CARBALLO DARXEL.

Extraordinaria pedrafita ubicada no Concello de Cotobade e dada a coñecer por X. Alberte Alonso Fernández para a comunidade cientítica. Debo a este autor tanto o préstamo das fotografías orixinais que aquí presento como a facilitación dos textos froito das súas minuciosas investigacións. A amigo Alberte ten máis mérito si cabe debido á casi inexistencia de traballos que exploren o carácter astronómico das nosas pedrafitas. Sen dúbida estamos diante dun precursor destacado en canto ao coñecemento do aspecto astronómico  do pouco coñecido mundo das pedrafitas galegas.

Atópase no lugar de Carbalo Darxel, onde conflúen as parroquias de Santiago de Viascón e San Miguel de Carballedo, non mmoi lonxe do lugar de Cuspedriños: trátase orográficamente dunha chaira con suave pendente á beira dun primitivo cruzamento. Na área aledaña aparece o manancial que da orixe ao regueiro do Foxo. O contexto arqueolóxico é importante pola existencia de mámoas, petróglifos, castros... A pedrafita está colocada no seu lugar orixinal, in situ.

O que aquí vou amosar, ante a imposibilidade de contemplar in situ esta pedrafita, é un resumo dos concienzudos traballos de Alberte Alonso.

Para chegar. A pedrafita do Coto da Fontiña atópase a uns vinte quilómetros da cidade de Pontevedra, indo pola estrada de Ourense. Está ubicada nun cortalume moi preto da devandita estrada. Por un camiño próximo pódese chegar en coche ata uns setenta metros de distancia da pedrafita.

Fotografía de X. Alberte Alonso Fernández, 2005

A pedrafita amosa, pola cara do oeste, unhas concavidades que poden ser cazoliñas, no ángulo inferior esquerdo. A altura da pedrafita nesta cara acada un metro e corenta centímetros, e a sección rectangular. Na parte superior aparece un rebaixe con forma redondeada: probablemente é unha instalación para medir o tempo e así coñecer a chegada dun ciclo climático ou dunha estación. Nesa fendedura, a xuizo de Alonso, na parte superior, evidénciase a efectividade do posicionamento astronómico no solsticio de verán, "aliñamento solar comprobado in situ no solpor do día 21 de xuño de 2005".

Fotografía de X. Alberte Alonso Fernández, 2005

Na cara do leste a pedrafita, marco de termo entre as parroquias de Carballedo, Viascón, e San Xurxo de Sacos, podemos ver a precisión do posicionamento solar sobre a fendedura da croa da pedrafita, xustamente cumprindo a súa función anual de testemuñar e verificar o solpor desta data como cambio a unha nova estación.

Esquema elaborado por X. Alberte Alonso Fernández: aliñamento do posicionamento solar que coincide coa posición do sol, e dicir, coa chegada do solsticio do verán (observación realizada o 21 de xuño de 2005).

Como conclusión o noso amigo asevera que non hai outra data en todo o ano na que o sol  cadre coa Pedrafita como o fai no solsticio de verán. Por iso débese encadrar dentro da tipoloxía das pedrafitas de observación astronómica.

Fotografía de X. Alberte Alonso Fernández, 2005

NOTA: As fotografías foron realizadas por X. Alberte Alonso, que tivo a xentileza de enviarmas (cando aínda andabamos co formato analóxico).

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ANTAS-DÓLMENS DA NECRÓPOLE DA SANTA MARIÑA. Santa Cristina do Viso, O Incio.

ANTAS-DÓLMENES DA NECRÓPOLE DE SANTA MARIÑA. 

Para chegar. Desde a estrada que vai de Sarria a Monforte, aproximadamente aos cinco quilómetros, debemos coller a estrada da esquerda que leva a Loureiro e Froián. Ao chegar ao lugar de Castelo hai que subir cara ao monte e á aldea de Formigueiros. Fronte á estrada que vai a esa poboación, debemos seguir unha pista que leva dereitamente á necrópole, a uns quinientos metros.

O Campo de Mámoas de Santa Mariña exténdese nunha zona chaira do monte de Santa Mariña, onde limitan tres concellos, a saber, O Incio -parroquia de Santa Cristina do Viso-, Samos (Santiago de Formigueiros) e Sarria coa parroquia de San Martiño de Loureiro.

Sen dúbida estamos diante dunha das necrópoles máis impresionantes de Galicia si temos en conta a gran cantidade de mámoas que conforma o conxunto, o reducido espacio que ocupan, a diversidade dos elementos tanto polas dimensións heteroxéneas como polas diferentes tipoloxías...

Esta estraordinaria necrópole está composta por máis de trinta mámoas, das que cerca da metade conservan algún resto da estrutura arquitectónica.  

A necrópole foi obxecto de escavacións arqueolóxicas a cargo de Antón Rodríguez Casal, co que se deixaron varias cámaras á vista. As antas mellor conservadas son as sinaladas cos números 8, 19 e 30.

A mámoa sinalada por Rodríguez Casal co número 30, acóchase nunha anta das do tipo poligonal seguramente sen corredor e conformada por sete esteos de pizarra moi finos, que se completa con outros esteos por detrás destes que funcionan a xeito de contrafortes, posiblemente. A cámara é de boas proporcións acadando máis de nove metros de lonxitude. No eixo máis pequeno (N-S) mide preto de dous metros. A mámoa é das do tipo medio grande.

 Fotografía, Antón Rodríguez Casal, Rev. Gallaecia nº 17.

Fotografías Moncho Boga, 1994.

-Outras antas da necrópole de Santa Mariña:

 Fotografías de Rodríguez Casal na Rev. Gallaecia nº 17.

Plantas das Antas da necrópole de Santa Mariña segundo Rodríguez Casal. Versión propia.

Nos últimos tempos parece que hai evidencias de restos de pintura parietal na cámara da mámoa sinalada co número 15.

NA ACTUALIDADE. Despois de tantos anos que non viaxo a esta extraordinaria necrópole, mais que polas insondables páxinas de internet, debo agradecer e destacar a importante laboura que desenvolve Alex Negreira no seu tremendo blogue megaliticiablogspot.com. Con él xa debe saber, nos últimos tempos son un seguidor desta páxina non só para os novos elementos megalíticos que van aparecendo espallados por toda a xeografía galega, senon tamén que me están a servir para avaliar o estado de conservación e as recentes actuacións que se veñen facendo nos últimos anos. Por iso vou  baixar unhas cantas das súas fotografías e así contemplar a evolución desde a década de 1990. A primeira sorpresa é a colocación dun panel indicativo da necrópole:

Fotografía, megaliticiablogspot.com

Fotografía, megaliticiablogspot.com

Fotografía, megaliticiablogspot.com

Fotografía, megaliticiablogspot.com

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES

Antón Rodríguez Casal, C. Gómez Nistal e Emiliana Romaní Fariña, "El fenómeno tumular y megalítico en las tierras de Sarria/O Incio". Rev. Gallaecia nº 17. Edicións do Castro, Sada.

https://megaliticia.blogspot.com/2015/11/necropole-de-santa-marina.html

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR O FUSO DA MOURA. Asalos, Santiago de Mens, Malpica.

PEDRAFITA-MENHIR O FUSO DA MOURA. 

Esta sobranceira pedrafita atópase ergueita grazas a que fai de lindeiro entre os concellos de Malpica e Ponteceso (parroquias de Mens e Niñóns). Como moitas outras pedrafitas galegas está ubicada formando parte dunha necrópole megalítica e seguramente fai de fito anunciador, posto que se erixe moi cerca do cambio de vertente desde onde se albiscan amplos horizontes. Dicir tamén que hoxe o lugar está ocupado polo Parque Eólico de Malpica.

Ángel e Ramón Boga Moscoso no Fuso da Moura.
4 de novembro de 1997

Para chegar. Débese coller a estrada que vai de Malpica a Ponteceso. Ao chegar ao cruzamento no lugar de Ponte Berrón, débese coller esa estrada ata chegar á igrexa parroquial de San Pedro de Barizo: desde alí hai que coller a estrada que leva ao Parque Eólico, na cima do monte. O punto de partida será o edificio da subestación do Parque Eólico. Ata a pedrafita hai aproximadamente dous quilómetros. Débemos chegar ata o muíño sinalado co número 711 que está orientado cara ao suleste (polo menos era así no ano 1997). Antes de chegar á pedrafita, uns metros antes, pódese ver unha mámoa de tamaño medio.

Ángel Boga Moscoso no Fuso da Moura,
4 de novembro de 1997

Trátase dunha pedra de granito colocada verticalmente que mide dous metros e medio de altura e un perímetro máximo de un metro e 30 centímetros. Ten base cadrangular que se vai estreitando cara ao alto ata rematar dun xeito bastante estreito. A media altura ten unha profunda fenda ou escotadura que lle da un aspecto de lanza. As catro caras miden unha media de corenta centímetros na base; cara ao alto o aspecto xa é dun cilindro.  

O Fuso da Moura, 4 de novembro de 1997

Na base ten varias partes moi rebaixadas cun desbastado bastante tosco e a pedrafita atópase calzada con varios chantos que non sabemos si son os orixinais ou foron colocados de novo. Todos os líquens que cubren as súas caras non deixan ver si hai algún tipo de cazoleta ou calquera outra gravura.

O topónimo aparece no mapa topográfico nacional 1:25000 e seguramente non só fai referencia á pedrafita, senón tamén a toda a zona.

Fotografías do Fuso da Moura, realizadas o 4 de novembro de 1997 por Moncho e Ángel Boga Moscoso.

ADDENDA

Xa hai moito tempo que viña postergando unha dolorosa para min addenda a esta entrada do blogue. Trátase dunha aclaración sobre esta singular pedrafita que ven a sustituir á orixinal: só se conserva o nome e a necrópole megalítica na que se insire, a pedrafita orixinal desapareceu hai xa moitos anos. Hoxe ne día, o que coñecemos como Pedrafita Fuso da Moura é un fito chantado que lembra o anterior que, segundo as fontes, era de meirandes dimensións. Sábese que esta orixinal pedrafita foi esnaquizadda por un canteiro da zona a mediados do século XX para reaproveitala con finalidade pragmática. Parece ser que o canteiro decatouse mais tarde da barbaridade que fixera e chantou a peza que coñecemos.

Sen embargo este penoso feito non lle quita importancia ao lugar, permanecendo na memoria os ritos que realizaban os veciños ao redor da antiga pedrafita: levaban o gando ata a pedrafita para realizar diversos rituais curativos ou preventivos dando nove voltas ao redor da pedrafita e tendo moito coidado de que ninguén os vise. Probablemente, como sinala Alberte Alonso, entre as funcións da pedrafita destaca a súa capacidade de protección, fecundidade, fundamentais para as primeiras sociedades semisedentarias e que se continuaron realizando ata hai ben pouco.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ANTAS-DOLMENES DO GUIDOIRO AREOSO. A Illa de Arousa.

ANTAS-DÓLMENES DO GUIDOIRO AREOSO.

O Illote do Guidoiro Areoso ou Xidoiro atópase na ría de Arousa e pertence ao Concello da Illa de Arousa.

O Guidoiro Areoso ten unhas dimensións moi reducidas, está sendo "comido" polo mar. Non ten ningunha fonte de auga.

Fotografía de Beatriz Comendador Rey

Arqueolóxicamente, trátase dunha auténtica "illa dos mortos" ou "cemiterio megalítico", ao dicir de Manuel Gago. No ano 1988 realizouse unha campaña de sondaxe e, posteriormente, realizáronse dúas campañas de escavación desenvolvidas de dirixidas por J. M. Rey García. Nestas campañas escaváronse varias antas e, aínda que as memorias completas de escavación están inéditas, un avance pódese atopar nas publicacións  da Xunta de Galicia "Arqueoloxía/Informes" dos anos 1991 e 1995.

Fotografía de Sole Felloza/Capítulo Cero

A primeira anta escavada acochábase nunha mámoa de pequenas dimensións, constaba de coiraza pétrea e formaría (non estaba completa) un círculo perfecto de ao redor dos seis metros de diámetro. Tamén estaba limitada -a coiraza- por un anel peristalítico de pedras chantadas máis grandes.

Foto de "Arqueoloxía/Informes" Xunta de Galicia 1991 e 1995.

A cámara, moi esnaquizada (froito de numerosas e abondosas violacións) conservaba cinco esteos que posiblemente debuxarían unha planta de tipo poligonal simple.

Unha das estruturas escavadas máis enigmáticas non se atopaba na superficie, senon que se acochaba debaixo da area: apareceu nun paleochán de cor negra intensa. Estruturalmente este pequeno complexo compoñíase dun anel peristalítico externo  dun metro de ancho e, no interior deste anel, apareceu outra estrutura circular formada por vinte pedras dun tamaño que oscilaba entre os 20 e os 50 cms, a un nivel máis baixo que as pedras do anel externo. Sen dúbida esta é unha construción novedosa e problemática dentro do mundo megalítico galego posto que non se pode saber cal é a súa función e tamén posto que non podemos estar seguros da súa posible/improbable función propiamente funeraria.

Foto de "Arqueoloxía/Informes"
Xunta de Galicia 1991 e 1995.

Na escavación desta "rara avis" do mundo megalítico? galego, exhumáronse diversos materiais que se cifran en oitenta olas de cerámica, lascas, ósos de bóvido e de cápridos, etc. Pero se cadra o máis interesante foi o achádego de dúas "variñas ou punzóns" que, despois de ser sometidos á técnica da Fuorescencia de Raios X para a súa datación, foron considerados uns dos obxectos de bronce máis antigos da Península Ibérica.

Segundo Beatriz Comendador Rey, o emprazamento na praia indicaría a existencia de navegación polo interior da ría durante a nosa Prehistoria Recente.

Nota: a estrutura máis semellante que eu atopei en Galicia foime ensinada por Manuel Pisón e atópase no Valadouro. Podédela ver neste Blog no capítulo adicado á Anta de Santo Tomé. Denomínase Círculo das Pedragosas.

Outra das antas que quedou recentemente ao descuberto:

Fotografía de Sole Felloza/Blog Capítulo Cero 

                                                                                             
PARA SABER MOITO MAIS:

http://www.manuelgago.org/blog

http://apedradoencanto.blogspot.com.es de Beatriz Comendador Rey

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ANTAS-DOLMENES E PEDRAFITAS: Couto dos Mouros, Monte Marxós, Cista (Rodeiro); Agro da Pena (Dozón); Chousa Nova, Mámoa da Braña (Silleda); Marco do Camballón (Vila de Cruces); Mámoa do Cruce, Altar do Sol (Lalín)

ANTAS-DÓLMENES E PEDRAFITAS NAS TERRAS DO DEZA:

-Anta-dolmen Couto dos Mouros

-Anta-dolmen do Monte Marxós

-Pedrafita-menhir (posible) na contorna de Couto dos Mouros

-Pedrafita-menhir en Lalín de Arriba

-Cista de Rodeiro

-Anta-dolmen do Agro da Pena

-Anta-dolmen da Chousa Nova

-Anta-dolmen da Mámoa da Braña

-Necrópole do Marco do Camballón:

      Anta-dolmen nº 5

      Anta-dolmen nº 2

      Anta-dolmen nº 3

-Anta-dolmen Mámoa do Cruce

-Anta-dolmen Altar do Sol

ANTA-DOLMEN COUTO DOS MOUROS. Alemparte, Rodeiro

Atópase na parroquia de Alemparte (Concello de Rodeiro), nunha penechaira na que se ubican unhas cantas antas máis.

A anta de Coto dos Mouros ubícase nunha mámoa de tipo medio grande moi coberta de vexetación, e é fácil de localizar porque se insire case como unha illa no medio de pradeiras gañadas ao monte.

Obviamente a anta aínda non foi obxecto de ningunha escavación arqueolóxica, pero parece, a simple vista que se conserva en bantante bo estado.

Segundo informacións de Manuel Lestón, no interior da mámoa consérvase unha anta que describe planta poligonal composta por oito esteos. O esteo que fai de cabeceira atópase algo inclinado cara ao interior e nel vense restos de pintura parietal que forman zigue-zagues e unha gravura, noutro esteo, que representa un antropomorfo.

O corredor ten á vista un tramo corto e conserva dúas pedras cobertoras grandes. 

Fotografías de Ramón Boga Moscoso, 2010.

ANTA-DOLMEN DO MONTE DOS MARXÓS. Rodeiro

A primeira noticia que me chegou acerca desta anta foi a través de Manuel Lestón. Efectivamente, cando por encargo da Xunta de Calicia este arqueólogo dirixíase a recoñecer a Anta de Couto dos Mouros para eleborar un informe, polo camiño atopou uns cantos esteos esnaquizados que formaban parte dunha mámoa que fora destruida  recentemente. O primeiro que lle chamou a atención, á parte da magnitude dos esteos, foi que todos eles estaban decorados con pinturas megalíticas. 

Hoxe en día os esteos da anta de Monte dos Marxós atópanse depositados no Museo de Pontevedra. Segundo Fernando Carrera, que realizou os traballos de limpeza e documentación das pinturas prehistóricas, formarían parte dunha cámara poligonal composta por sete esteos e corredor corto formado por outros catro esteos así como un anaco da pedra cobertora. Todos estes esteos aparecen enlucidos cunha preparación de cor branca. Os esteos verticais da cámara e corredor están decorados con pintura roxa e negra. 

Planta hipotética da Anta de Monte dos Marxós, segundo Fernando Carrera

BIBLIOGRAFÍA

Fernando Carrera: "Informe sobre los trabajos de limpieza y documentación de la pintura prehistórica conservada en los ortostadot de la mámoa de Monte dos Marxós (Rodeiro, Pontevedra), depositados en el Museo de Pontevedra".

PEDRAFITA-MENHIR (POSIBLE) NA CONTORNA:

Moi preto da anta Coto dos Mouros aparecen unha serie de pedras fincadas de tipoloxía semellante ás pedras que forman as cámaras das antas. Esta en concreto, xunto a outras, aparece formando un poste ao que se enroscan os arames para formar un cercado. Polas súas características semella unha pedrafita, feito que non se debería esgotar tendo en conta as características chairas da zona. Posiblemente, si é o caso, funcionarían como fitos anunciadores da necrópole, sempre en zonas de cambio de vertente, e en lugares moi visibles a longa distancia.

PEDRAFITA-MENHIR NA Estrada Lalín-Rodeiro (Lalín de Arriba):

Cando ía na busca da anta de Couto dos Mouros, pola estrada que leva a Rodeiro desde Lalín, na dereita da estrada, un curioso monolito chamou a miña atención. Trátase dunha pedra cilíndrica asentada sobre un pedestal de cemento que foi colocada alí non se sabe por quen nin porqué. Engado neste apartado polo curioso da situación.

Fotografías realizadas por Ramón Boga, 2010.

CISTA DE RODEIRO

Foti atopada durante a realización de labores agrarias e consérvase unha soa lousa con gravuras no lugar de A Tiza, noa arredores de Rodeiro.

A forma do único esteo conservado é paralelepípeda con decoración de liñas e trazos xeométricos de non doada interpretación. Existe a nova de que na cista foi exhumado un puñal pequeno de tamaño que se extraviou misteriosamente, así como una vaso cerámico, tamén moi pequeno e esnaquizado, ao que lle faltaba o bordo: posuía un fondo plano con un suave gollete que tiña a bordura pouco sainte.

ANTA-DOLMEN DO AGRO DA PENA. Dozón.

Trátase de cinco esteos que se atoparon ao destruir unha mámoa no concello de Dozón. Son esteos de pequeno tamaño mais ou menos completos e fracturados.

Esteos do Agro da Pena. Fotografía Fernando Carrera

Fernando Carrera foi o encargado de analizar os cinco elementos megalíticos posto que case todos os esteos conservan pinturas prehistóricas. Á beira doutros dos esteos que quedaron na mámoa destruida, todas elas formaban parte do conxunto arquitectónico.

O estado dos esteos e o grao de destrución do xacemento impiden aventurar a ubicación orixinal dos mesmos e reconstruir unha cámara megalítica.

Aínda que non se conserva ningún gravado, en catro dos cinco esteos do monumento consérvanse pinturas prehistóricas. Hoxe en día os esteo da anta do Agro da Pena están depositados no Museo de Pontevedra.

Esteo do Agro da Pena. Fotografía de Fernando Carrera

BIBLIOGRAFÍA

Fernando Carrera Ramírez: "Informe sobre los trabajos de documentación y conservación de la pintura megalítica existente en los ortostatos de la Mámoa do Agro da Pena" (Dozón, Pontevedra).

ANTA-DOLMEN DA CHOUSA NOVA, Silleda.

Trátase dunha anta que aínda non puiden visitar. A información así como as fotografías foron extraidas da páxina patrimoniogalego.net e o autor das fotografías firma co seudónimo xandlinathry.

A mámoa na que se acocha a anta foi destruida parcialmente debido á construción dunha pista forestal así como polas labouras agrarias recentes, como en tantos outros sitios do noso país. 

A estrutura tumular atópase ben delimitada por unha gabia externa e por un anel pétreo. No centro da mámoa ubícase unha anta que se conforma a través de cinco esteos e un espazo aberto cara ao leste. A anta é de escasa altura e ten o aspecto dunha cista.

O conxunto megalítico foi afectado pola construción da líña férrea do AVE entre Santiago e Ourense. Foi así que se procedeu a unha completa escavación arqueolóxica na que apareceu a cámara prácticamente intacta. Na devandita escavación exhumouse un bo enxoval con varios uteis de pedra pulida  eun colar de doas de ámbar e variscita. Despois da construción da liña férrea soterrada, o conxunto megalítico foi reconstruido no seu lugar orixinal.

BIBLIOGRAFÍA

Bóveda Fernández, María José: "Intenvención arqueolóxica na Mámoa de Chousa Nova e no seu contorno, Silleda (Pontevedra). Actuacións Arqueolóxicas. Ano 2007. Xunta de Galicia.

ANTA-DOLMEN DA MÁMOA DA BRAÑA. San Paio de Refoxos, Silleda

Os restos conservados desta gran anta consérvanse no Museo de Pontevedra. Proceden dunha mámoa destruida hai xa algúns anos debido a labores agrícolas.

Calco dun dos esteos da Mámoa da Braña. Autor, ver bibliografía.

Da destrución salváronse varios esteos da cámara que amosan interesantes gravuras que de debuxan a través de vairas series de liñas ondeantes e un rego central, unha fiada de sete círculos, un motivo solar e oito ondeantes verticais.

Autor, ver bibliografía.

Estes motivos repítense con naturalidade en moitas antas galegas.

Autor, ver bibliografía.

BIBLIOGRAFÍA

Carballo Arceo, L.X. e Vázquez Varela, J.M.: "Nuevos hallazgos de arte megalítico en la provincia de Pontevedra: a Mámoa da Braña". Gallaecia, nº 7/8. Ediciós do Castro  1984.

NECRÓPOLE DO MARCO DO CAMBALLÓN. Oirós, Vila de Cruces

Entre Silleda e Lalín, na parroquia de Prado, hai que coller a estrada ata Oirós e, en Bodaño, hai que virar á dereita, ata chegar á penechaira.

Forman parte dunha necrópole de quince mámoas, das que tres están a conservar restos da cámara, e outras tres amosan restos do anel periférico pétreo. Aínda que parece que non corren perigo inminente de desaparición, se non se acometen traballos de consolidación urxentes, tanto os axentes metereolóxicos  como a acción antrópica están a erosionalas de xeito  que pode resultar inexorable.

ANTA-DOLMEN Nº 5 DO MARCO DO CAMBALLÓN, Vila de Cruces.

A primeira anta, que se sinala co número cinco, conserva sete esteos imbricados, formando unha cámara poligonal que tende ao círculo, e non amosa restos do corredor. O esteo meirande atinxe unha altura dun metro e cincoenta centímetros por setenta e catro centímetros de ancho. Non conserva pedra cobertora nen amosa, a simple vista, restos do anel peristalítico: moi pretiño dela hai outra mámoa, tamén escavada, da que só se conserva un anel de pedra. Nun dos esteos da anta apareceron unhas gravuras de liñas sinuosas, liñas serpentiformes e un motivo solar ou helioforme. O enxoval exhumado nas escavacións, das que non hai memorias publicadas, consistiu en diverso material lítico pulimentado e lascado, un disco perforado e cerámica lisa e campaniforme.

Anta nº 5. Fotografía do ano 1994.
Fotografía de Ramón Boga Moscoso

ANTA-DOLMEN Nº 2 DO MARCO DO CAMBALLÓN. Vila de Cruces.

A segunda anta, acochada dentro dunha gran mámoa, conserva cinco esteos. Atópase moi esmorecida con dous esteos pousados no chan. O meirande atinxe unha lonxitude dun metro e trinta e cinco centímetros e no ancho un metro e vintecinco centímetros. A mámoa está completamente cuberta de toxos  silvas..., posuíndo un tamaño de tipo medio.

Anta nº 5. Fotografía do ano 1994. 
Fotografía de Ramón Boga Moscoso

Debuxo de Ramón Boga Moscoso, 1993.

ANTA-DOLMEN Nº 3 DO MARCO DO CAMBALLÓN. Vila de Cruces.

A teceira anta consiste nuns probes restos moi esnaquizados : un esteo chantado dun metro e cincoenta centímetros de altura con noventa e tres de ancho,  e dous esteos máis, tamén chantados, que non sobresaen máis de sesenta e cinco centímetros. Hai varios esteos de menor tamaño ciscallados ao seu redor. Semella imposible reconstruir a cámara. Foi escavada, deixando á vista, aparte daquiles restos da cámara, un anel de pedra circular de conside­rables dimensións, e dúas partes da mámoa que debeu ser unha das meirandes da necrópole.

 
Fotografías do ano 1994. Autor Ramón Boga Moscoso

Debuxo de Ramón Boga Moscoso, 1993.

ANTA-DOLMEN DA MÁMOA DO CRUCE. Parada de Alperiz, Lalín

Esteo gravado.
Debuxo de Moncho Boga, 1996

                                        
Para chegar. Na estrada que vai de Lalín a A Golada hai dous desvíos  que levan directamente a Parada. Está á beira da estrada, nun cruzamento.

Fotografías da Anta da Mámoa do Cruce no ano 1990.
Por Ramón Boga

Atópase nunha necrópole de seis mámoas que se coñecen como as Mámoas da Cruz. Nas datas en que Filgueria Valverde e García Alén fixeron o inventario de antas da provincia de Pontevedra, todas elas contaban con cámara dolménicas compostas, tamén todas elas, por sete ortostatos.   

 
Vista da Anta da Mámoa do Cruce no ano 2008.
 Autor, Ramón Boga

A Anta da Cruz confórmase por un esteo, que mide case un metro e medio, e que ten gravuras serpentiformes que representan auténticas serpes xa que aínda se poden distinguir as súas cabezas. O resto dos esteos da cámara apenas sobresaen. Foi obxecto dunha escavación hai unhos anos, e a súa disposición nunha encrucillada, a beira dunha estrada, fixo que a mámoa que a contén permaneza en lamentables condicións de conservación.

Vistas da Anta da Mámoa do Cruce no ano 2008.
 Autor: Ramón Boga

ALTAR DO SOL. Parada de Alperiz

Aínda que non o puiden atopar por falta de tempo, próximo a esta necrópole, atópase unha grupación de pedras con forma de recinto pechado que parece ser -segundo Filgueira- está presidida por unha gran pedra con dúas oquedades en forma de círculo que os veciños coñecen co nome de Altar do Sol. 

A devandita construción atópase a uns 40 ms da mámoa nº 3 de Parada, dentro dunha finca con monte raso de uces e toxos. O esteo sobresaía un metro e sesenta centímetros.

Como dicía, non atopei o Altar do Sol, pero nunha publicación do Concello de Lalín atopei a fotografía que amoso a continuación: 

BIBLIOGRAFÍA

Fernando Carrera: "Informe sobre los trabajos de limpieza y documentación de la pintura prehistórica conservada en los ortostatos de la mámoa de Monte dos Marxós (Rodeiro, Pontevedra), depositados en el Museo de Pontevedra".

Carballo Arceo, L.X. e Vázquez Varela, J.M.: "Nuevos hallazgos de arte megalítico en la provincia de Pontevedra: a Mámoa da Braña". Gallaecia, nº 7/8. Ediciós do Castro  1984.

Bóveda Fernández, María José: "Intenvención arqueolóxica na Mámoa de Chousa Nova e no seu contorno, Silleda (Pontevedra). Actuacións Arqueolóxicas. Ano 2007. Xunta de Galicia.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!