ANTA-DOLMEN MINA DE PORTOESCURO, MINA DE ESPIÑAREDO OU MÁMOA DO MONTE CORZÁN 11. San Vicenzo de Aro, Negreira

ANTA-DOLMEN MINA DE PORTOESCURO

RUTA MEGALÍTICA DO MONTE CORZÁN 2 

"Que un hombre muera por una causa no significa nada en cuanto al valor de la causa."

Oscar Wilde

Debuxo de Moncho Boga, 2026.

Estou diante do único esteo que se conserva da estrutura arquitectónica do que foi a coñecida como Anta de Espiñaredo, aquila da que probablemente falara Murguía e que estudaron polo miudo E. Shee e Carlos García e cuxas conclusións deixaron reflectidas aló polo lonxano ano de 1973. Por unha razón ou por outra, malia que é coñecido por este nombre, o seu nome tradicional é Anta Mina de Portoescuro. Tamén é coñecida como Mámoa do Monte Corzán 11. Atópase na parroquia de Aro e aséntase en terras do lugar de Pedralonga. 

Debuxo versión da planta segundo Murguía.

Cando Ramón Sobrino visitou a zona para investigar si todavía ficaban estes elementos que describía Murguía en 1901, quedou abraiado pola impoñente presenza de varias antas que xalonaban un medio hostil en pleno corazón de Galicia. Sobrino realizou pequenas escavacións, debuxou croquis, medidas..., e conseguiu tamén que os veciños, intrigados polas andanzas daquel home, fixeran escavacións furtivas pensando que o investigador buscaba o mesmo, ouro: nas súas viaxes, Sobrino descubriu con desesperanza a desaparición de varios esteos dalgunhas das antas que compoñen a necrópole.

Versión da planta da Mina de Portoescuro a partir do
debuxo de Sobrino.

Antes de continuar, debo subliñar que non fun quen de atopar ningunha fotografía do esteo que se está a conservar, pero sei de certo que o ortostato aínda se conserva e que tamén se conservan as gravuras constatadas tanto por Sobrino como por E. Shee. E tamén debo facer especial mención ao perigo e á pouca atención que dedican as autoridades competentes a estes solitarios e indefensos vestixios da nosa prehistoria.

Situación aproximada da Anta Mina de Portoescuro.

Para chegar debemos dirixirnos ao lugar de Pedralonga. Unha vez alí, desde o sul do lugar, hai que coller a estrada e a pouco menos de dous quilómetros, é necesario xirar á dereita e introducirse nunha pista: logo de percorrer uns oitocentos metros, deberíase estar á altura da mámoa que se asenta mirando ao oeste ou ben, á dereita no senso da marcha e dicir, cara ao sul.

Sección da Anta Mina de Portoescuro, a partir de R. Sobrino.

A mámoa e anta que nos ocupa, como barruntaba antes, xa foi descrita por Murguía no ano 1901 na súa "Historia de Galicia". E ningún estudoso a voltar visitar ata que a curiosidade levou a Ramón Sobrino a alugar un "auto" e introducirse ao xeito dos exploradores decimonónicos por aquilas inhóspitas terras. Murguía describía unha colosal mámoa, que acochaba unha anta de planta poligonal, e medía trinta e dous metros de diámetro así como catro e medio de altura. A partir deses someros datos, Sobrino deduce unha planta poligonal con corredor desenvolvido e que non conservaba xa a pedra cobertora ou tampa. A cámara, segundo R. Sobrino, medía uns catro metros de lonxitude. Murguía tamén describiu e debuxou catro gravuras en tres dos chantos que conformaban a cámara megalítica.

A Anta Mina de Portoescuro atópase a uns trescentos setenta metros sobre o nivel do mar, sobre unha pendente suavemente achairada cara ao leste, no extremo da dorsal ubicada entre dous ríos; trátase dunha depresión interior do Monte Corzán. Nesta área predomina o monte baixo, as pradeiras e as repoboacións salvaxes de piñeiros e de eucaliptos. A uns cento vinte metros cara ao leste descorre plácidamente o río Pedralonga, que sesemboca ou únese co río Corzán a uns douscentos metros ao sul da mámoa. 

Esteo e gravura da Anta Mina de Portoescuro a partir de R. Sobrino.

Como dicía, a mámoa atópase infamemente afectada pola repoboación de eucaliptos e piñeiros, así como por un espeso monte baixo composto sobre todo de toxos e silvas. As alteracións mais potentes polo tanto consisten no gran funil de violación e as devanditas repoboacións. 

A mámoa mide aproximadamente uns vintesete metros no diámetro norte-sul, uns vintecatro no leste-oeste así como unha altura de pouco mais de dous metros. No centro da mámoa ábrese o salvaxe funil de violación: no interior, no lado do leste, sobresae, erecto, in situ, aínda inexplicablemente, o único gran esteo que se está a conservar de xeito milagroso. Na parte do norte deste poderoso burato, aparecen unha boa xeira de pedras de mediano tamaño que poideron formar parte dalgún muro que facía de peche e delimitación dos terreos. O funil de violación ten unhas dimensións tamén poderosas: mais de catro metros e medio no eixo norte-sur; case seis mestros e medio no exio leste-oeste e unha profundidade de pouco mais dun metro.

Versión das gravuras da Anta Mina de Portoescuro a 
partir dos debuxos de García Martínez e Elisabeth Shee, 1973.

A parte que permenece á vista ou que sobresae do único chanto que se está a conservar mide ao redor dos oitenta centímetros: nos traballos de escavación que realizaron no ano 1973 García e Shee o esteo medía un metro e medio de altura. Debido á colmatación a outra parte permanece soterrada. En canto á anchura, acada os oitenta e cinco centímetros, e para o grosor  mide case vinte centímetros. 

Segundo as  informacións que fun recavando, semella que aínda se conservan as gravuras que debuxaran García Martínez e  E. Shee: o coitelo da parte superior e os ondulados verticais da parte dereita do esteo.

Situación das antas do Monte Corzón na parroquia de Aro.

Nas datas nas que Elisabeth Shee publicou a síntesis da Arte Megalítica en Europa, non se coñecían aínda as antas decoradas con pinturas en Galicia (moi poucas) por iso encadraba as gravuras do megalitismo galego no grupo misceláneo, englobando indiferenciadamente os megalitos galegos, caracterizados, daquila, pola case exclusiva presenza de gravuras. Este paradigma explicativo atópase hoxe en día desfasado debido que as investigacións atopan cada vez mais restos de pinturas que decoran o interior das nosa antas.

Non quixera rematar sen facer unha pequena reflexión en voz alta: a extrañeza que causa que unha das míticas antas galegas permaneza fora dos circuitos do megalitismo sendo un dos exemplares mais coñecidos na literatura megalítica, case desde que existe a disciplina da prehistoria. E iso estando ubicada moi preto da capital galega e tamén do Camiño ao fin do mundo, da rota xacobea onde morre o sol e o mar sangra.

EN SIGRÁS, NOS PROLEGÓMENOS DA GRADUACIÓN DE MANU, 2026

SAÚDE, SORTE E LIBROS!!!

BIBLIOGRAFÍA, ENLACES

José Mª Bello Diéguez: "Un siglo de arte megalítica en Galicia" PDF.

Elizabeth Shee, "The Megalithic Art of Western Europe." 1981.

Manuel Murguía: "Historia de Galicia".

Sobrino Lorenzo-Ruza, R.: "Megalitos del Monte Corzán". Zephyrus IV, 1953.

García Martínez e E. Shee: "Tres tumbas megalíticas decoradas en Galicia". Trabajos de Prehistoria, T. 30, 1973.

Antón Bouzas Sierra e Fernando Alonso Romero: "Los cercados del macizo del Corzán." (Negreira, A Coruña)

https://megaliticia.blogspot.com/2017/05/monte-das-mamoas.html

https://megaliticia.blogspot.com/2017/05/mamoa-de-espinaredo-e-mamoa-do-raposo.html

https://es.wikiloc.com/rutas-outdoor/dolmenes-corzan-20795179

https://lindeiros.net/negreira-publica-un-mapa-on-line/

https://concellodenegreira.gal/gl/novas/mapa-en-lina-de-turismo-descubrenegreira

https://goo.gl/kWmjbn

https://xurdemoran.blogspot.com/2014/02/mapas-del-camino-fisterra-y-muxia-etapa_4911.html#google_vignette

https://concellodenegreira.gal/uploads/media/document/guia_turistica.pdf

https://concellodenegreira.gal/uploads/media/document/guia_turistica.pdf

https://galiciapuebloapueblo.blogspot.com/2016/08/pazo-de-coton-negreira.html

https://loboquirce.blogspot.com/2016/06/ponte-vell-do-maceira-coruna.html

https://es.wikiloc.com/wikiloc/view.do?id=20795179

https://megaliticia.blogspot.com/2017/05/mamoa-de-espinaredo-e-mamoa-do-raposo.html

https://pefcgalicia.org/camino-fisterra-muxia-es/4-negreira/