PEDRAFITA-ESTELA-MENHIR DA MÁMOA 1 DA NECRÓPOLE DOS CAMPIÑOS. Santa María de Leiro, Rianxo.

PEDRAFITA-ESTELA-MENHIR DOS CAMPIÑOS.

"El comienzo de la sabiduría se encuentra en la duda; dudando comenzamos a cuestionar, y buscando podemos hallar la verdad."

Pedro Abelardo

 

As dúas caras da estela-pedrafita dos Campiños 1, segundo
versión de Moncho Boga.

A mais que probable pedrafita procedente da Mámoa 1 da necrópole dos Campiños foi atopada debido á lamentable destrución da devandita mámoa durante a apertura dunha pista forestal a primeiros da década de 1980. A mámoa atópase á esquerda da pista forestal e queda menos da metade do seu volume orixinal. 

Croquis da Pedrafita-estela dos Campiños segundo Fábregas e Vilaseco.

Malia iso, aínda se pode contemplar algún resto dos estos que quedan da cámara megalítica. Obviamente podemos colexir o seu pésimo estado de conservación, cuberta de maleza e restos das escombreiras, debido á apertura da pista como consecuencia da construción da autoestrada. A ausencia total de proteción por parte das autoridades foi a causa da súa destrución, feito que lamentablemente estase a producir con moita regularidade hoxe en día. 

Esteo da mámoa 1 dos Campiños

O excepcional e monumental esteo da mámoa 1 dos Campiños amosa unha xeira de gravuras que a individualizan e lle proporcionan carácter de seu: estas gravuras aparecen en toda a superficie (polas dúas caras) e interprétanse  como unha representación extremadamente esquemática dunha figura humana, dun antropomorfo. Na parte superior aparecen catro trazos verticais que poden representar a cara. No centro   aparece, perfectamente labrada por percusión, unha liña horizontal que ben poidera ser un cinto a xeito de cordel do que sobresaen dúas liñas mais, talvez representando as extremidades inferiores ou quizais algún tipo de obxecto de prestixio.

Estado actual da mámoa 1.

A figura plasmada na posible pedrafita, así como o feito de estar traballada, esculpida polas dúas caras, convértena nunha peza de especial relevancia na arte megalítica do país galego. Probablemente foi rempregada: unha pedrafita-estatua ou estela aproveitada como esteo dunha anta, como acontece noutras antas galegas e peninsulares.

Unha das caras da pedrafita, coa gravura horizontal.
Fotografía de megaliticiablogspot.com

Simbólicamente introducímonos no mundo hipotético das interpretacións de xeito que poderíamos estudala como unha relación co mundo da morte e da viaxe terrenal ao alén.

Liñas paralelas verticais na parte superior.
Fotografía de megaliticiablogspot.com

Como dicía mais enriba, a pedrafita-estela atópase decorada por ambos os dous lados: ou ben temos que cambiar o paradigma da decoración interior das antas, ou ben debemos condiserar que se trata dunha pedrafita reaprobeitada, caso documentado por exemplo en Dombate. Precisamente os últimos estudos sobre Dombate manteñen que foi construido empregando estelas-pedrafitas. Os esteos ou lousas con forma antropomorfa que foron polo tanto reutilizados. A proba fundamentel foi a pedra cobertora que amosa forma antropomorfa  (pesa catro toneladas). Tamén unha das pedras traseiras da cámara, onde se atoparon restos de pintura na parte exterior, o que semella corroborar a hipótese dunha pedrafita reutilizada.

Ubicación actual da pedrafita dos Campiños.
Fotografía de megaliticiablogspot.com

Cartaz da presentación da Pedrafita dos Campiños no 
Auditorio Municipal de Rianxo con motivo da súa 
musealización.

En Sigrás, despois do Entroido de 2026.

Saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES TAN  INTERESANTES COMO INDISPENSABLES

F. CARRERA RAMÍREZ y R. FÁBREGAS VALCARCE: "Arte parietal megalítico en el NO peninsular". Tórculo Edicións, Santiago de Compostela 2006.

BOGA MOSCOSO, RAMÓN (1997): "Dólmenes de Galicia". Baía Edicións, A Coruña

FÁBREGAS VALCARCE, R., DE LA FUENTE, F.: ''Excavación da mámoa 6 de Os Campiños (Leiro, Rianxo). Campaña de 1984''. Brigantium (7, pp91-149)

BAÑOS RODRIGUEZ, XESÚS: "Antas e pedrafitas de Galicia - guía para a súa localización". Asociación Amigos do Museu Arqueolóxico de A Coruña. Coruña 1996

https://megaliticia.blogspot.com/2015/12/estela-dos-campinos.html

https://dolmensedemaisfamilia.blogspot.com/search?q=Os+Campi%C3%B1os

https://barbanzarousa.gal/arquivo/docs/rianxo/catalogo_necropole_campinos.pdf

https://www.obaixoulla.gal/elementos/rianxo/arqueoloxia/mamoa-no-4-dos-campinos

https://www.youtube.com/watch?v=CtGA_o38YYQ

https://patrimoniogalego.net/index.php/22418/2012/07/necropole-dos-campinos-m-4/https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/necropolis-megalitica-os-campi%c3%b1os-rianxo-21107.html

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/firmas/2012/08/17/resurgir-os-campinos/0003_201208B17C3991.htm

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/barbanza/rianxo/2021/09/27/xunta-inicia-limpieza-necropolis-megalitica-os-campinos/

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/barbanza/rianxo/2020/02/21/paso-maquinaria-destroza-mamoas-os-campinos/0003_202002B21C5992.htm

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2011/09/19/ruta-arqueologica-partira-necropolis-os-campinos/0003_201109C19C19911.htm

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/barbanza/2006/08/04/patrimonio-descarta-robo-losas-mamoa-rianxo/0003_4998029.htm

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/ruta-dos-petroglifos-de-rianxo-foxa-vella-o-campino-os-mouchos-10638235/photo-6417316

https://www.wikiloc.com/hiking-trails/circular-polo-concello-de-rianxo-7274672#:~:text=Esta%20ruta%20circular%20fac%C3%A9mola%20para%20visitar%20os%20petr%C3%B3glifos,sendeiro%20do%20r%C3%ADo%20Te%2C%20na%20parroquia%20de%20Tarago%C3%B1a.

https://eu.wikiloc.com/ibilbide-senderismo/roteiro-arqueoloxico-rianxo-21405861

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/rianxo-petroglifos-dolmenes-y-senda-del-rio-te-9102580/photo-5393555

https://www.xunta.gal/dog/Publicados/2017/20170803/AnuncioG0164-210717-0004_es.html

https://hnorte.com/wp-content/uploads/2017/08/Mario_C%C3%A9sar_Vila_laxes_Rianxo.jpg

PEDRAFITA-MENHIR DE PEREIRA PARDA, PEDRA PARDA OU DE CATAROU. Santa María de Galdo, Viveiro.

PEDRAFITA-MENHIR DE PEREIRA PARDA

"Vivimos en un mundo donde desafortunadamente la distinción entre verdadero y falso parece ser cada vez más borrosa por la manipulación de hechos, por la explotación de mentes acríticas y por la contaminación del lenguaje".

Arne Tiselius

 

As catro vistas da Pedrafita de Pereira Parda. Debuxos
de Moncho Boga, en Sigrás no ano 2026.

Sempre é un pracer voltar ás mariñanas terras de Viveiro: ás feraces e frondosas xeografías entre o mar e a terra, cinguidas polo fermoso mar Cantábrico. Sempre é e será un dos espacios vitais e incomprensibles, imprescindibles, da miña biografía mítica.

Captura extraída de mapcarta.

A pedrafita que me ocupa hoxe, malia que xa a publiquei noutra entrada deste blogue co nome de pedrafita de Catarou, hoxe en día teño algúns datos mais para que mereza a pena outorgarlle un espazo meirande. Dicir tamén que foi catalogada (valga a excepción) no ano 2008 coa referencia GA27066031: intitúlase como "posible menhir".

Para chegar, no qasombroso caso de non dispor de XPS nin das coordenadas, podemos sair da espectacular Vila de Viveiro e dirixirmonos cara ao río Landrove: salvamos a ponte e debemos iniciar necesariamente o traxecto dun desvío á dereita con dirección á parroquia de Santa María de Galdo. Dese xeito deberíamos chegar ao lugar de Pé da Ruba ou Rubia (si non é así, inevitablemente estamos perdidos). Nese lugar, como amoso na captura de google maps, hai que coller outro desvío tamén á dereita onde veremmos unha sinal que indica Souto, Catarou e A Peteira. A aproximadamente uns centovinte metros outra pista á dereita levarános, logo de percorrer uns corenta metros, ao que denominan na ficha de patrimonio "posible menhir": atópase á dereita da pista na dirección da marcha.

Imaxe estraída de google maps.

Orográficamente atópase emprazada, erecta e impasible, moi preto da base da aba meridional do monte que se eleva en suave  pendente. O contorno inmediato adícase a labouras agrícolas e está salpicado de diversas construcións tradicionais. O contorno menos inmediato está cuberto de mares infinitos de eucaliptos.

Fotografía de Xabier Moure.

Como estaba a contar mais enriba, o lugar de emprazamento (Sobrevila, Catarou) é unha zona de maina pendente, achairrada. A nosa pedrafita está feita de cuarcita: atópase ao caron da pista que leva de Sobrevila a Catarou de Arriba, non moi lonxe do Rego do Cristo da Paleira.

A imaxe xeral da  pedrafita, malia que tende claramente ao cadrado en canto á súa sección, a meirande estreitura da cara que mira ao leste confírelle un certo aspecto triangular. Esa sección cadrangular debuxa suaves arestas coa cima redondeada e non sobresae do chan moito mais dun metro e vinte centímetros. Ese aspecto redondeado sobre todo na cima fai que o amigo e experto en pedrafitas Alberte Alonso a encadre dentro das pedrafitas de tipo fálico.

Estruturalmente, a cara que mira ao norte é bastante plana e moi ben regularizada, sobresaíndo do chan ao redor de noventa e cinco centímetros, así como uns trinta centímetros na parte de mais anchura. Na cara do sul acada unha altura dun metro e vinte centímetros, corenta e un centímetros na base, trinta e sete centímetros a unha altura media e vintecinco centímetros no extremo superior antes da croa. A cara do leste, com dicía nates, é moito mais estreita e algo convexa, sobresaíndo case un metro de altura e uns vinte centímetros na parte mais ancha. Para a cara que mira ao oeste a altura acada un metro e dez centímetros e trinta e dous centímetros na parte mais ancha. 

A xeito de conclusión engadir algunha nota ao redor do topónimo "pereira". En xeral pode tratarse dun topónimo transparente, e dicir denotar o que parece: do latín "pira" que sifnifica a árbore que dá peras. Mais tamén podería referirse a un terreo pedregoso a partires do latino "petra" e derivados "petrariu" e "pretaria". Neste senso, para Navaza, tanto "pereira" como "pereiro", nalgún caso, poderían significar "pedreira". No caso da Pedrafita Pereira Parda paréceme claro ese significado tanto mais que o outro nome co que se coñece é Pedra Parda.

En definitiva, estamos diante dunha cativa pedrafita de tipo fálico encravada nos aledaños inmediatos da mariñas luguesa, mirando ao mar, entre cachitos de historia, arte e natureza que se misturan dun xeito agradablemente marabilloso.

En Sigrás, no entroido de 2026.

Saúde, sorte e libros!!!

ENLACES 

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2011/07/circulos-liticos-e-pedrafitas-de-galiza_09.html