PEDRAFITA-MENHIR DE PUNTA QUILMA. Illa de Arousa

PEDRAFITA-MENHIR DE PUNTA QUILMA (posible)

Unha noticia no xornal de Galicia, en edición local de Arousa, veu a chamar a miña atención hai uns días. O artigo está firmado por María Santalla con data do 23 de xuño de 2012.

Pouco máis ou menos, resumindo, o artigo ven a contar que na Punta Quilma, lindando co mar e mirando ao Illote do Guidoiro Areoso, hai unha enorme pedra que mide máis de catro metros e que posiblemente sexa unha pedrafita.

Fotografía Martina Miser, La Voz de Galicia 23 de xuño de 2012

Parece ser que esta singular pedra non é un penedo natural dos moitos que salpican as contornas da Illa, senon que semella que foi o resultado da acción humana. Segundo a noticia, os investigadores están a estudar si a pedra é ou non artificial. Quen deu a coñecer a gran pedra foi un biólogo especializado en xeoloxía (Juan Vicente Poza), quen ten serias dúbidas do seu carácter natural; así, este estudoso considera que a pedra amosa unha serie de características que poden responder a un monumento megalítico. 

Entre as diversas consideracións, a situación do enorme esteo foi un dos datos que este home considerou á hora de estimala como unha formación artificial. Efectivamente, a posible pedrafita atópase mirando ao Illote do Guidoiro Areoso e, se consideramos que algún día estivo unido á Illa, esta pedra fincada ben puido servir de fito indicador da necrópole megalítica que aínda hoxe se asenta neste singular illote.


En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ÍDOLO DE PAREDES. Paredes de Abaixo, Paradela. Lugo

ÍDOLO DE PAREDES.

Trátase dunha peza de granito con forma rectangular que mide 22 centímetros de alto, entre 16 e 22 de ancho e 4 centímetros de grosor. Atópase no Museo de Lugo.

Fotografía: "Galicia no Tempo".
Xunta de Galicia, 1991.

Estamos diante dunha representación antropomorga gravada esquemáticamente sobre unha placa de pedra moi pouco grosa. A figura configúrase a través de varios trazos lineais que se poden interpretar como unha representación da vestimenta, completado coa insinuación da cara na parte superior. A incisión no centro da parte inferior pode interpretarse como a expresión do seu carácter feminino. Trátase dunha peza única na Península Ibérica.

A súa adscrición crono-cultural amosa dificultades: pódese interpretar como un produto da arte megalítica, posto que se atopou preto dun grupo de mámoas e, tamén, recorda aos ídolos megalíticos como o de Parxubeira. Sen embargo, a amplitude cronolóxica do megalitismo, impide tamén unha adscrición clara.

Por semellanza ou paralelismos formais con outras estelas tanto pintadas como con gravados, tamén se interpreta como asdcrita tanto ao Bronce Inicial como ao Bronce Pleno.

BIBLIOGRAFÍA

BUENO, P., FERNÁNDEZ MIRANDA, M. "El peñato de Vidiago (Llanes, Asturias" Altamira Simposium, Madrid, 451-467.

JORDÁ CERDÁ, F. "Arte de la Edad de Piedra" La Antigüedad I, Historia del Arte Hispánico, I. Madrid, 3-153. 

VÁZQUEZ SEIJAS, M. "Una curiosa placa-ídolo en pedra granítica". Boletin  de la Real Academia Gallega. XXII, 281-283.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ESTELA-PEDRAFITA DE POIO. San Salvador de Poio. Poio.

ESTELA-PEDRAFITA DE POIO.

Trátase dun gran esteo de granito que acada 2,10 metros de alto, 66 centímetros de ancho e 30 centímetros de grosor.

Esta curiosa "estela" facía de tampa dun sartego medieval ubicada no adro da igrexa de San Salvador: a peza apareceu coa parte lisa á vista, a decoración atopábase na cara oculta.

Fotografía: "Galicia no Tempo".
Xunta de Galicia, 1991

Trátase dunha decoración a base de gravuras xeométricas e liñas onduladas. A insinuación antropomorfa así como outros adornos que cubre a pedra, pode vencellar a estela coas representacións dos esteos que conforman moitas cámaras megalíticas do país galego. A decoración é a base de incisións e piqueteados. A figura antropomorfa  debuxa os rasgos  de forma moi esquemática e o corpo configúrase coma un cadrado.

Fotografía de F. J. Torres Goberna.

Debido a que a peza está esnaquizada no extremo superior e no inferior (para adaptala ao sartego) non se pode dilucidar a súa forma xeral, nin determinar se se trata dunha estela-menhir.

Seguramente procede dalgunha das necrópoles megalíticas cercanas e documentadas nos arredores da igrexa.

Hoxe en día pódese contemplar nas dependencias do Museo de Pontevedra. 

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA

-Catálogo da exposición "Galicia no Tempo". Xunta de Galicia, 1991.

-GARCÍA LOMAS, GIMENO et al: "Estela megalítica de la necrópolis medieval de Poio". Actas do IV Coloquio Galaico-Minhoto, Lugo.

-Bueno Ramírez, P. Fábregas Valcarce, R. Barciela Garrido, P. Placas, estatuas, ídolos. Representaciones antropomorfas megalíticas en Galicia. A Carballeira (Pontevedra).

-https://oestrymnio.blogspot.com/2012/01/historia-de-galicia-iii-edad-del-cobre.html

PEDRAFITA-MENHIR MARCO CARREIRO. San Clemente de Cesar (Caldas) e San Fiz de Estacas (Cuntis)

PEDRAFITA-MENHIR MARCO CARREIRO OU CHAN DO MARCO.

Trátase dun bloque cilíndrico de grano groso que se vai estreitando cara ao máis alto adoptando un remate cónico moi redondeado. Acada unha altura dun metro e oitenta centímetros e, na base, un perímetro de oitenta centímetros.

Fotografía: O Megalitismo en Cuntis
 Francisco Ameixeiras Sánchez, Olimpio Arca Caldas. Tapa, 29

Atópase no antigo Camiño Real (hoxe un cortalumes) e, segundo a tradición, tratábase dunha "pedra legua". Facía, como dicía antes, de moxón demarcatorio entre as parroquias de Estacas (Cuntis) e Santo André de César (Caldas de Reis).

Na superficie, perfectamente puída, aparecen diversos gravados modernos debido ao seu continuado uso como marco de termo, pero tamén aparecen varias cazoliñas que seguramente permiten a súa adscrición crono-cultural á prehistoria. Desde aquí apostamos pola adscrición á época megalítica.

Foi unha pedrafita continuamente utilizada ao longo do tempo con diversas funcións. Segundo Alberte Alonso, exerceu as seguintes funcións e/ou tarefas: máxico-relixiosas como pedrafita fálica e polo tanto un culto á fertilidade; como medida de lonxitude (marco da Legua) no Camiño Real a Compostela; como fito de división e delimitación entre montes; e como límite administrativo e territorial entre parroquias e concellos.

Efectivamente, xunto con diversas mámoas, a pedrafita do Marco Carreiro segue a marcar hoxe en día os límites administrativos entre concellos e parroquias.

Fotografía: O Megalitismo en Cuntis 
Francisco Ameixeiras Sánchez, Olimpio Arca Calda. Tapa, 29 

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA

PASADO E FUTURO DE CASTROLANDÍN (CUNTIS):

UNHA PROPOSTA DE RECUPERACIÓN E REVALORIZACIÓN

Xurxo M. Ayán Vila (Coord.) TAPA 29. Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento
Consejo Superior de Investigaciones Científicas - Xunta de Galicia

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html
 

ESTATUA-MENHIR CABEZA DE SAN PEDRO. San Mamede de Amil e San Pedro de Rebón, Moraña.

ESTATUA-MENHIR CABEZA DE SAN PEDRO.

Esta curiosa e rara peza ubícase no límite das parroquias pertencentes ao Concello de Moraña, San Mamede de Amil e San Pedro de Rebón. Foi descuberta no ano 1962 polo profesor Carlos Paratcha.

Foto Fran, Panoramio.

As hipóteses cronolóxico-culturais van desde a adscrición ao Megalitismo, pasando pola Idade do Bronce ata chegar á 2ª Idade do Ferro. 

Acada aproximadamente un metro de altura e atópase na ladeira dun monte a 300 metros de altitude.

Foto mikelmorana, panoramio.

A nota distintiva desta rara avis consiste en que esculpiuse unha cabeza humana nunha alteración ou protuberancia natural da pedra: trátase dunha cabeza moi tosca na que se perciben claramente os ollos, a nariz e a boca. Debaixo da cabeza hai gravada unha cruz, o que pode denotar tanto a cristianización do monumento como ser a marca propia dun marco de termo, feito moi común na Idade Media.

 
Foto J Jorge Cr, panoramio

O estado de conservación non é moi bo e atópase hoxe en día no medio dun cortalumes habendo ao seu redor unha gabia moi profunda.

Aínda que a súa posición semella non cumprir moitas das constantes das pedrafitas galegas, hai que dicir que a chaira na que se atopa permite unha boa visibilidade o que tamén permite deducir unha posible finalidade como marco de referencia, como distintivo anunciador.

Foto magago, patrimoniogalego.net

Segundo algúns investigadores, a datación desta pedra antropomorfa pódese fixar na 2ª Idade do Ferro (s. IV a C.) e sería unha divinidade protectora, semellante ás chamadas "cabezas cortadas" de tradición céltica.

Por último uha consideración, unha hipótese saída da análise de Alberte Alonso que debe ser tida en conta, a saber: 

"Tipoloxicamente, o ben considerouse Estatua-pedrafita, o estudio e comprobacións sobre os trazos, fisionomía e tipoloxía semellante que o autor realiza, denotan a hipótese, sobre o probable emprego como pedrafita fálica, fecundante modalidade Cabalar, o uso efectivo debemos entendelo como acción-rito solicitante, unha demanda aos espíritos, o nume do alén, onde a muller que desexa enxendrar, refrega a súa vaxina sobre a croa redonda da pedra..."

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ENLACES

patrimoniogalego.net

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html

ESTATUA-PEDRAFITA-MENHIR DE TROITOSENDE. Santa María de Troitosende, A Baña.

ESTATUA-PEDRAFITA-MENHIR DE TROITOSENDE.

Atopouse na aldea Eira de Vilacova, pertencente á parroquia de Troitosende, do concello de A Baña.

Aínda que a bibliografía tradicional sobre o tema cualifica esta peza como "estatua-menhir", existen moitas voces que cuestionan hoxe en día esa adscrición tanto tipolóxica como crono-cultural. A peza exhíbese actualmente nas dependencias do Museo de Pontevedra.

Trátase dun gran bloque de granito plano e case rectangular que mide un metro e corenta e dous centímetros de altura e, para o ancho, acada uns corenta centímetros. A decoración realízase en rexistros horizontais en base a barras, aspas e triángulos, e disponse a través de catro franxas sobre a cara da fronte, rematando cunha cabeza circular ou discoidea na que se poden apreciar os rasgos da cara.

En canto á cronoloxía, atribúeselle tradicionalmente un arco que leva desde o Neolítico ata a II Idade do Ferro pasando pola Idade do Bronce (López Cuevillas, Anati, Bueno...) e outros como Filgueira Valverde, Fariña (1979) ou Vázquez Varela (1980) que lle atribúen unha adscrición á época romana. Landau (1977) considera que as estatuas-menhir do Noroeste pertencerían ao Bronce Final, probablemente contemporáneas das Estelas Decoradas do Sudoeste.Vázquez Varela afirma que a estatua-menhir de Troitosende pertencería a un grupo particular do conxunto galego de estelas funerarias romanas, case todas elas dos  séculos II e III a. C. A partir das consideracións de Vázquez Varela no artigo de 1980, a cuestión da cronoloxía desta peza quedou en suspenso. 

Sen embargo, no ano 2001 un artigo de Maya e Álvarez (2001), despois da consideración de diversos parelelismos, conclúen que a idade da nosa estatua-menhir debería acercala á época sueva, cunha cronoloxía de entre os séculos V e VI d. C.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA

Maya González, J.L., álvarez Arza, R. "La estatua-pilar de Santa María de Tarañes (Ponga-Asturias) y su relación con la de Troitosende". Complutum, 12. 2001.

Landau, J. "Les representations anthropomorphes megalitiques de la region mediterraneé (3 au 1 millenaire) CNRS, Paris 1977.

Vázquez Varela, J.M. "La estela de Troitosende: uso y abuso de paralelismos en el Arte Prehistórico" Brigantium, nº 1. 1980.

Barceló, J.A.: "Introducción al razonamiento estilístico aplicado a la arqueología: un análisis de las estelas antropomorfasde la Península Ibérica". Trabajos de Prehistoria, 45. 1988.

Bueno Ramírez, P. "Estatuas-menhires y armas en el Noroeste de la Península Ibérica".

ESTATUA-MENHIR DE MUÍÑO DE SAN PEDRO. San Pedro de Queizás, Verín.

Estatua-menhir de Muíño de San Pedro. Oimbra-Verín

Foi atopada no ano 1985 nas proximidades do río Támega, no concello de Verín, próximo á parroquia de Oimbra. Estaba ao carón dun camiño, nunha zona de aterrazamento, achairada, a uns cen metros das ruínas do Muíño de San Pedro, aos pés do lexendario Monte Ladario, moi preto dos límites entre os concellos de Verín e Oímbra.

Estruturalmente amosa unha forma troncocónica cun lixeiro aspecto antropomorfo e acada unha altura que non sobrepasa o metro e sesenta centímetros. Atópase labrada en todo o perímetro.

Fotografía da páxina,  www.musarqourense.xunta.es

Na base acada un metro e sesenta e catro centímetros de perímetro e vai diminuindo pouco a pouco ata a coroa, que non sobrepasa o metro e catro centímetros. Na parte da fronte aparece unha inscrición funeraria desenvolvida a través de catro liñas. Na parte superior destaca un rostro humán inciso que se conseguiu a través dun resalte, o que permite diferencialo do resto do corpo. Nesa sinxela cabeza, apenas esbozada, debúxanse tamén os riscos das orellas. O epígrafe romano pódese datar con case total seguridade a finais do século I d. XC. Pero, como veremos, estamos diante dunha peza reutilizada en época romana.

Debuxo da páxina,  www.musarqourense.xunta.es

A plasticidade desta pedrafita resáltase a través do relevo que rodea a cabeza, que se vai alongando pola parte de atrás, debuxando unha posible melena longa. Paradóxica e curiosamente, ese relevo prolongado tamén resalta o seu nítido aspecto fálico.

As demais características físicas son moi sinxelas, como as incisións que marcan os ollos, a nariz, a boca e as orellas.

Debuxo da páxina, 
 www.musarqourense.xunta.es

Aínda que, pola inscrición, débese adscribir cronolóxicamente ao mundo galaicorromano, pensamos, con Fábrega, que posiblemente desta estatua-menhir se podan deducir tres ámbitos cronolóxico-culturais ben diferenciados, a través de sendas reutilizacións. Efectivamente, un aspecto destacado das estatuas-menhir é a súa pervivencia, de xeito que foron menhires fálicos transformados posteriormente en estatuas-menhir. Na estatua-menhir do Muíño de San Pedro, maniféstase, ademais da transformación de menhir fálico a estatua-menhir, unha terceira transformación en epígrafe funerario por medio da inclusión dun texto de época romana.

Fotografía de Xabier Moure, blog onosopatrimonio

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

BIBLIOGRAFÍA

Fábrega-Álvarez, Pastor; Fuente, Joao; González García, Francisco Javier, "Las sendas de la memoria. Sentido, espacio y reutilización de las estatuas-menhir en el NO de la Península Ibérica".

Peza do mes. Xaneiro de 2002 PDF.

Museo Arqueológico Provincial de Ourense

www.musarqourense.xunta.es

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/estatuas-pedrafitas.html