PEDRAFITA-MENHIR DE PAZOS. San Salvador de Serantes, Ferrol

PEDRAFITA-MENHIR DE PAZOS

"Mala cosa es tener cogido un lobo de las orejas, pues no sabes cómo soltarlo ni cómo continuar aguantándolo."

TERENCIO

Debuxo versión de Moncho Boga, 2025.

Esta improbable pedrafita atópase encravada na Aldea de Pazos da parroquia de San Salvador de Pazos, pertecente ao Concello de Ferrol.

Pouco sei desta fermosa pedrafita ou marco de término, fito sinalizador ou limitador dun couto medieval probablemente. Tampouco sei nada das súas medidas e que función está a cumplir hoxe en día.

Polo tanto só pode imaxinar que talvez fose unha pedrafita reaproveitada en datas medievais, sendo consciente da improbable veracidade desta aseveración. 

Pero por facer unha pouca de arqueoloxía-ficción, poderíamos imaxinar a relación coa antiga ermida de Chamorro: a ermida teríase erixido coa intención de cristianizar un lugar de cultos paganos (neolíticos), ao aveiro do programa evanxelizador iniciado por Martiño Dumiense e que se mantería nas datas de construción da ermida.

Fotografía de Papigil.

A parroquia de San Salvador de Serantes foi a capital do Concello de Serantes, que desapareceu como tal e que hoxe forma parte do Concello de Ferrol a raíz da anexión que se produxo o 21 de xaneiro de 1940.

Fotografía de Papigil.

A Ermida de Chamorro foi edificada no século XVI e emprázase nun lugar impresionante na aba do monte Chamorro a cento setenta e cinco metros de latitude. Nese máxico emprazamento podemos atopar paneis de petróglifos así como rochas oscilantes: as coñecidas como Penas de Embade.

Fotografía de Papigil.

A Ermida, encaramada nunha auténtica atalaia, conserva unha talla románica da Virxe sedente co neno. Segundo se conta, o neno podería ser un raparigo salvado do afogamento grazas á divina intervención mariana, cando berraba "xa morro".  A iso débese tamén o topónimo "Chamorro".

A Virxe, a imaxe da Virxe, apareceu entre as rochas, nun burato situado na base dunha das penedas  da abaladoira  Pena de Embade, onde estaba esculpida a súa cara. Esto aconteceu cando dous nenos pastores, ao buscar acubillo contra a choiva, introducíronse nunha pequena cova onde atoparon a imaxe da Virxe. Procederon a levala para a súa casa pero a Virxe voltaba sempre ao lugar onde aparecera, sinalando dese xeito que ese era o seu lugar, o emprazamento onde quería que lle construiran a ermida.

Fotografía de Papigil.

Segundo contan no blogue galiciaencantada, non se pode desbotar a posibilidade de que a pena sexa a anta-dolmen que describiu Leandro Saralegui no ano 1867: conservábanse dous poderosos esteos, un deles de case tres metros e o outro de tres metro e medio de altura.

A famosa romaría celébrase o luns de Pascua desde o ano 1628: foi debido ao agradecemento á Virxe pola súa intercesión durante un terrorífico temporal.  A Ermida foi construida a finais do século XV.

Fotografía de:https: //blogger.googleusercontent.com/i 

En Sigrás, nos primeiros días do mes de Abril de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!

ENLACES

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/04/pedrafitas-con-outras-funcions.html

https://www.elespanol.com/quincemil/cultura/conoce-ferrol/20201015/chamorro-humilde-ermita-alberga-patrona-ferrol/528449257_0.html

https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=14&id=1841

https://blogger.googleusercontent.com/i

PEDRAFITA-MENHIR DA CAPELA DE SAN MARCOS. Fene

PEDRAFITA-MENHIR DA CAPELA DE SAN MARCOS, Fene.

Atópase entre as parroquias de Regoela e Sillobre, a primeira do Concello de Cabanas e a segunda do Concello de Fene.

Teño que agradecer, unha vez máis, ao incansable Xabier Moure, o envío de información tanto gráfica como escrita ao redor desta máis que probable pedrafita.

A excursión ao lugar de Xabier Moure proporcionou uns extraordinarios resultados: ao chegar, adicáronse a restrexar a contorna na busca do marco-pedrafita. Cando xa desesperaran, botáronlle unha ollada á capela adicada a San Marcos: nun dos muros caleados da sacristía, enfoscada na parte de abaixo, albiscaron a pedrafita reutilizada e colocada horizontalmente.

Un veciño contoulles a Xabier e compañía que cando se engadiu a sacristía á ermida, decidiron deixar o marco no seu emprazamento orixinal, pero deitado. Parece que estamos, sen dúbida, diante dun lugar (un máis) cristianizado: romaría e feira anual permiten deducir que este espazo foi sempre un lugar sagrado, un centro de encontro. Ademais, como acontece con outras pedrafitas do Golfo Ártabro, repítese con asombrosa regularidade a potencia sanadora do elemento que nos ocupa. A saber, a este emprazamento levaban toda clase de animais tanto para que curasen de diversas doenzas como para que quedasen preñados. Para que o rito se cumplise debíanse dar sete voltas ao redor do marco (mantivose logo ao redor da ermida) e a continuación había que levalos a beber á Fonte do Santo.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

Fotografía e información proporcionadas por Xabier Moure. Ver o seu blogue: onosopatrimonio.

ESTEOS DA CANTEIRA MEGALÍTICA DA NECRÓPOLE DE NENOS. Montiños da Moura, Santo Estevo de Sedes, Narón.

ESTEOS DA CANTEIRA MEGALÍTICA DA NECRÓPOLE DE NENOS.  

Estamos diante de dous esteos, dados a coeñecer por André Pena  Graña, perfectamente labrados pero que aínda están sin extraer do seu estrato rochoso nunha canteira megalítica. Son dous esteos que permenecen "in situ" e que, por algunha razón que non se pode coñecer, non foron extraidos do seu lugar orixinal.

Estamos, por tanto, diante dun exemplo perfecto e paradigmático que nos permite saber como extraían os esteos para construir as antas os homes do Neolítico.

Moi preto aséntase a Necrópole de Nenos, composta por varias mámoas.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR DE AREOSA BLANCA.San Estevo de Sedes, Narón

PEDRAFITA-MENHIR DE AREOSA BLANCA.

Atópase ubicado á beira dunha mámoa no Monte do Seixo. Tanto para L. Monteagudo como para A. Pena Graña, trátase dunha pedrafita.

Mide algo mais dun metro e amosa a cara á vista perfectamente pulida. O aspecto é o dunha peza cilíndrica cos extremos redondeados.

Si estamos diante dunha pedrafita, entón estaría a xustificar ou cumprir un dos criterios plantexados por nós para a consideración disa cualidade megalítica: o estar chantada diante dunha necrópole como fito indicador do ámbito sagrado. A observación directa do cotexto poderíanos clarexar ou confirmar si a orografía se adapta ás condición previstas para este tipo de funcionalidade: cambio de vertente, camiño prehistórico, necrópole megalítica, etc.

Fotografía extraída de: André Pena Graña: "Unha parroquia con celtas reminiscencias na Terra de Trasancos. Sancta María Maior de O Val, Narón" Ed. Concello de Narón, 2006.

Mais información no blogue, onosopatrimonio de Xabier Moure Salgado

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR DE PORTONOVO. San Estevo de Sedes, Narón

PEDRAFITA-MENHIR DE PORTONOVO

Fermoso marco de termo que divide os concellos de Narón, Valdoviño e San Sadurniño. Acada mais dun metro de lonxitude e amosa a cara vista perfectamente pulida.

A información procede do historiador do Concello de Narón André Pena Graña e defíneo como un marco de término que conserva as pegadas do pé divino chamado técnicamente "plantae pedum". 

Atópase no Camiño de San Andrés de Teixido, moi preto da necrópole de Monte dos Nenos. Nunha das caras amosa a inscrición M3T.

Fotografía: André Pena Graña, "Unha parroquia con celtas reminiscencias na Terra de Trasancos. Sancta María Maior de O Val, Narón". Ed. Concello de Narón, 2004.

Como dicía antes, para André Pena Graña, o Marco de Portonovo ben puido ser oun esteo reaproveitado dunha anta. Unha análise moi acertada deste autor ártabro conclúe que unha das causas da desprotección e abandono destes senlleiros elementos débese ao abandono das labores agrícolas, á substitución dos antigos camiños por novas pistas, á alteración dos límites tradicionais..., de xeito que, ao deixar de  cumplir a súa función, fican abandonados e desprotexidos.

Máis información no blogue, onosopatrimonio de Sabier Moure Salgado

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR DO CAMPO DA ARCA. Santiago de Barallobre, Fene.

PEDRAFITA-MENHIR DO CAMPO DA ARCA.

Esta posible pedrafita atópase a 187 metros de altidude, á beira do cemiterio municipal de Fene. Para chegar, no quilómetro 2 da estrada DP-3503. 

Como en moitos outros lugares da xeografía galega, parece que actualmente buscamos os mesmos emprazamentos que xa utilizaban os homes do neolítico para enterrar aos nosos mortos: o cemiterio actual ubícase e parece que destruiu un campo de mámoas denominado Campo da Arca.

 
Fotografías de Xabier Moure, abril de 2014

Pola parte de atrás do cemiterio, existe unha ruta de sendeirismo e unha pista de trial: entre as escombreiras e un depósito de auga, atópase esta posible pedrafita que sobresae máis de tres metros e medio de altura.

A única referencia que temos deste porbable elemento megalítico é precisamente a súa ubicación está  nunha necrópole megalítica.

A información así como o permiso para publicar as fotografías foron recollidas da páxina web Http.//www.estadepinga.es.

Fotografía de Pablo Herrera Coira

Segundo Xabier Moure Salgado, logo da súa amable comunicación, a pedrafita atópase ergueita a uns 150 metros no novo cemiterio municipal de Fene, á beira dun camiño que sube ata unha penechaira. As súas investigacións levárono a entablar conversación cun veciño da zona que lle contou que a pedrafita estaba no lugar que actualmente ocupa o depósito de auga. A pedrafita ía ser utilizada como cimentación na obra, pero a intervención dun veciño (un "madrileño") permitiu que a gran pedra fose levantada no lugar onde a podemos ver hoxe, de feito que xa non ocupa o seu lugar orixinal. Ao trasladala de lugar perdeu gran parte da súa masa.

A pedrafita atinxe uns tres metros e medio de alto e máis de tres metros de perímetro no lugar máis ancho. Nas súas caras anchas amosa unha serie de gravuras que tenden ao óvalo. 

Nalgunha das mámoas que conformaban esta necrópole (das cales parece ser, segundo Xabier, que só queda unha) todavía se atopaban restos das cámaras megalíticas antes de ser destruidas.

Información proporcionada por Xabier Moure. O seu blogue: onosopatrimonio.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

 

ANTAS-DÓLMENES DA SERRA DA CAPELADA. Cedeira, Cariño e Ortigueira.

ANTAS-DÓLMENES DA SERRA DA CAPELADA.

Na década de 1990, cando se estaba proxectando a realización do Museo e da Fundación Federico Maciñeira, realicei (na compaña do meu amigo Fidel Méndez) algunhas incursións por esta maravillosa Serra do crebado norte galego.

Son restos de mámoas e antas que aínda teño sin sistematizar, e tamén, aínda, as teño sin nomear. Este é un traballo que teño pendente e que non sei cando levarei a cabo. Sen embargo non me podo resistir a tentación de amosar unhas cantas fotografías dalgún dos elementos máis salientable que xalonan o horizonte megalítico destas brumosas terras.

Algunhas fotografías son miñas; as outras, ou esas mesmas, realizounas Fidel Méndez.

Dicir tamén que a catalogación sistemática das antas da Capelada foi feita por primeira vez polo ilustre investigador Federico Maciñeira y Pardo de Lama. Esas catalogacións corrobóranse proacticamente na súa totalidade nas modernas prospeccións.

-Anta da Penadaaguia

Anta destruida a finais do século XIX. Foi investigada por Maciñeira no ano 1899 e aínda conservaba seis dos esteos que conformaban a cámara e dous do corredor de entrada, así como a tampa ou cobertora que medía dous metros de longo e noventa centímetros de ancho. 

A mámoa na que se insería medía vinte metros de diámetros e a lonxitude total da cámara e do corredor era de cinco metros. O alto máximo era de dous metros e vinte centímetros.

Aínda que se considera desaparecida, todavía quedan restos significativos desta monumental anta.

-Outras antas:

  

-Mamoa do Chan do Lodeiro

https://mapcarta.com/es/N5413392677

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!