CÍRCULO LÍTICO DA BAIXADA DE SAN XOSÉ. San Salvador de Cabreiroá, Verín

CÍRCULO LÍTICO DA BAIXADA DE SAN XOSÉ

11. RUTA DAS PEDRAFITAS-MENHIRES DA BAIXADA DE SAN XOSÉ.

"Si es bueno vivir, todavía es mejor soñar, y lo mejor de todo, despertar." 

Antonio Machado

Debuxos das tres pedrafitas do círculo lítico, versión de Moncho Boga, Sigrás 2026.

Inopinadamente, case sen decatarme, xa estou na recta final, case chegando ao fin, case rematando esta viaxe que podería calificarse de iniciática, esta viaxe que me levou polos vieiros da imaxinación e da documentación da mán de Rafa Castro, por un universo pedrafiteiro e etnográfico que estaba lonxe de imaxinar.

Foi e é unha viaxe que remata cos restos dun hipotético círculo lítico que, si as intuicións de Rafa se constatan, sería o ramo, a guinda que coronaría esta espléndida paisaxe megalítica.

Montaxe fotográfico de Rafa Castro sinalando a posición
das tres pedrafitas que se están a conservar erectas do posible 
círculo lítico.

Atópase ao leste do Castro da Baixada de San Xosé, no cumio rochoso que fai de defensa ao recinto por esta beira. É unha pequena chaira ou rechán onde aparecen espalladas numerosas pedras traballadas, cinceladas artificialmente. Dentro desa acumulación sobresaen tres grandes esteos chantados no que parece ser a súa posición orixinal. Sinala Rafa Castro que as obras do tendido eléctrico alteraron significativamente a chaira e os elementos aí erixidos, por iso non é doado especificar si se trata dun círculo lítico ou ben se trata de pedras fincadas típicas para defender o Castro. Diante das fotografías aportadas por Rafa eu inclínome pola adscrición megalítica debido sobre todo ao aspecto redondeado que adoitan ter as pedrafitas, ese aspecto puído e abombado que caracteriza moitas das pedrafitas galegas.

 

Pedrafita do Círculo Lítico.
Fotografía de Rafa Castro.

Para rematar tamén quero subliñar un aspecto de denuncia que Rafa relata polo miudo: a constatación da destrución dunha boa parte do Camiño debido, primeiro, á construción da Autovía das Rías Baixas cando se destruiron xacementos como a Fraga do Zorro, o Penedo da Moura... No ano 2013, a través dun obradoiro de emprego, o Concello de Verín realizou a limpeza do Camiño da Baixada de San Xosé (daquila completamente abandoado), obra que en principio debía ser beneficiosa e que pola contra tivo como consecuencia numerosos danos contrra o patrimonio histórico e arqueolóxico.

 

Pedrafita do Círculo Lítico.
Fotografía de Rafa Castro.

Abriuse así un Camiño Histórico para empregalo como rota de sendeirismo, sen ter en conta o seu verdadeiro interese. Destaca como tráxica a destrución e o desvío do Camiño orixinal preto da porta sur do Castro, onde se abriu unha nova pista sobre a área onde se atopan a meirande parte dos elementos de interese histórico e artístico. 

Pedrafita do Círculo Lítico.
Fotografía de Rafa Castro.

E para rematar, as fermosas verbas de Rafa Castro que redondean o seu espléndido traballo de investigación, que me serveu de guía para as humildes entradas adicadas ás pedrafitas da Baixada de San Xosé:

"Baste contemplar as enormes fragas dende o Campo da Moreira para abraiármonos hoxe en día co anfiteatro natural ornamentado polas singulares formas graníticas entre o que se precipita o cachón do regato das Quintas. Esa sensación de monumentalidade e beleza natural tivo que ser a mesma que a que sentira o artista que realizou as insculturas deste lugar hai varios milleiros de anos.

Sería este o escenario no que os mundos do divino e o humano se xunguiran e a porta entre ambos o lugar onde pedra, auga e lume conflúen: O Pozo do Demo.

Verín 30 de xaneiro de 2015."

Foi un pracer desenvolver, dun xeito sen dúbida fragmentario, a análise e investigacións de Rafa Castro a partir dous seus minuciosos escudriñamentos da marabillosa área tamegana do Pozo do Demo.

En Sigrás, sen saber que nos deparará o futuro. 2026.

Saúde, sorte e libros!!!

ENLACES E BIBLIOGRAFÍA ESENCIAIS

Rafael Castro Vaamonde: "Novas exploracións no contorno do Pozo do Demo e das Fragas de Abedes." Traballo inédito.

Taboada Chivite, X.: "Folklore de Verín". Ourense, La Región.

Taboada Chivite, X.: "O Culto ás Pedras no Noroeste Peninsular". Vigo, Real Academia Galega, 1966.

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/04/pedrafitas-con-outras-funcions.html

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-de-observacion-astronomica.html

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/03/pedrafitas-falicas.html

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2011/07/circulos-liticos-e-pedrafitas-de-galiza_09.html

https://www.diariodotamega.es/articulo/verin/verin-quere-facer-do-pozo-do-demo-maior-museo-natural-do-sur-galicia/20220214204758021561.html

ttps://www.laregion.es/comarca-de-monterrei/verin-recuperara-ruta-menhires-milenarios_1_20220223-2278229.html

https://osil.info/verin-proxecta-desenvolver-no-pozo-do-demo-o-maior-atractor-turistico-do-sur-de-galicia-cos-next-generation/

https://venagalicia.gal/noticia/2022/02/15/verin-quiere-convertir-pozo-do-demo-museo-aire-libre-referente-turismo-galicia/0003_202202O15C4991.htm

https://www.farodevigo.es/ourense/2021/02/27/denuncian-abandono-yacimiento-arqueologico-o-35760402.html

O_Bouzadoiro_un_xacemento_romano_unico_e.pdf

https://www.gciencia.com/retro/localizan-en-verin-o-castelo-medieval-de-cabreira/

https://estarvivobajoelcieloazul.blogspot.com/2013/03/pozo-do-demo.html

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/verin-comarca-de-verin-ourense-prg-150-sendeiro-do-pozo-do-demo-22216460/photo-14031936

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/punto-geodesico-de-montemaior-44984183/photo-29545613

https://verin.es/turismo/

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/pozo-do-demo-banco-con-vistas-a-verin-82126178/photo-53159527

https://www.galiciamaxica.eu/galicia/ourense/lagar-rupestre-y-capilla-de-san-anton-de-abedes/

https://fontesmediae.hypotheses.org/4506

https://nosvolveremosaver.com/pozo-do-demo/