PEDRAFITA-MENHIR PEDRA LONGA. San Bieito de Vilameán, Tomiño.

PEDRAFITA-MENHIR PEDRA LONGA

"¡Tan sagrado es el don de las Musas para los hombres! De las Musas y del flechador Apolo descienden los aedos y citaristas que hay sobre la tierra; y de Zeus, los reyes." 

"Antes que todas las cosas, en un comienzo, fue el infinito Caos."

HESÍODO. Cosmogonía

Debuxo de Moncho Boga, 2025.

Curiosa e ao mesmo tempo maxestuosa pedrafita feita de xisto que permanece semisoterrada e tamén cunha sensible inclinación, case tirada horizontalmente. Atópase no lugar de O Castro, nunha aba que descende con dirección ao leste, moi preto do castro homónimo e á beira dun primitivo camiño talvez pegada dunha ruta prehistórica, testemuñada tanto pola presenza da Pedrafita coma do Castro.

Vilameán de Treba, terra de bucólicas reminiscencias, no barrio -como dícia antes- de Castro, dise que cando chegaron os mouros unha vella moura traía a pedrafita na cabeza e ao mesmo tempo fiaba cunha roca. A continuación procedeu a deixar a roca sobre a Pedrafita sinalando así que alí estiveran os mouros..., nunca mais se soubo deles.

Fotrografía extraída da páxina web: 
misteriosleyendasdegaliciayasturias.wordpress.com

Outra verídica lenda narra que a Pedrafita ten un Encanto e debaixo dela hai unha morea de ouro gardado por unha cobrexa de sete cabezas. Para desfacer o encantamento e poder facerse co preciado ouro, ten que ir un cura na compaña de sete cans. Ao chegar o can número sete, desaparecerá o Encanto e entón poderase entrar por debaixo da pedrafita e coller o ouro que está alí agochado.

Mais tamén hai diversas probas  que falan da presenza dos mouros neste lugar: varias covas e un primitivo forniño onde cocían o pan. A Eira Morrosa, onde se podía ver  a roupa posta a secar desde a lonxanía, semellaba un espexismo pois cando alguien se achegaga  xa non había nada, debido a que era a máxica vestimenta dos nosos míticos mouros.

Fotrografía extraída da páxina web: 
misteriosleyendasdegaliciayasturias.wordpress.com

A enorme riqueza arqueolóxica, e por ende megalítica,  do País Galego posibilitou que a nosa terra atesourara un impresionante legado etnográfico. As lendas de temática moura son as mais abondosas e a polisemia do termo refírese tanto á antigüidade como ao enigma ou ao misteiro: o folclore conforma a antigüidade vivente polo que case sempre representa un intento de racionalización dos mitos anteriores. É así que a nosa cultura tradicional emprega o "imaxinario" como algo que é diferente do real, pero tamén como unha parte do real.

A meirande parte das lendas de mouros (como a que nos ocupa) fan referencia aos tesouros que acochan gardándos debaixo da terra ou tapándoos con enormes pedras/pedrafitas: tamén os acochaban nas antas e nos castros. Por iso a misión mais importante dos mouros é a vixianza e proteción deses tesouros que defenden unhas veces con encantamentos e outras con veleno.

 

Fotografía de Óscar Franco da páxina web:
patrimoniogalego.net

En definitiva, as actividades dos mouros son as mesmas que as do campesiño: os míticos mouros empréganse no imaxinario popular para expresar simbólicamente conceptos que preocupan á nosa sociedade tradicional. Son o doble simbólico dos campesiños e utilizan ideas  como as de "humanidade" (o mouro non é humano), a idea da muller (a moura é fermosa e rica pero, pola contra, é moi perigosa), a valoración positiva do traballo para mellorar en contraposición co tesouro atopado sen esforzo...

otografía de Óscar Franco da páxina web:
patrimoniogalego.net

Como todo universo mitolóxico, os mouros posúen un espazo de vivenda propio e diferenciado, desenvolven diversas actividades e non se relacionan cos cristianos. Para a nosa cultura popular, os mouros nin morreron nin marcharon de Galicia: vivían e viven nos montes, penechairas e vales onde se atopan os restos arqueolóxicos ou os elementos da paisaxe que, sen ser naturais, tampouco son propios dos humanos (pías, pedras oscilantes, figuras natropomorfas naturais, etc).

Fotografía extraída da páxina web:
www.xoanarcodavella.com

Dos estudos  publicados sobre o tema, pódense extraer dúas conclusións que serven de punto de partida: por unha banda, a mitoloxía ao redor dos mouros amósase uniformemente por todo o territorio sen excepción; pola outra, as lendas atópanse relacionadas directamente con lugares de gran potencialidade arqueolóxica.

E, como todo sistema mitolóxico, debaixo das lendas dos mouros subxace toda unha racionalidade que explica fenómenos que non se podían entender doutro xeito, un esquema explicativo de todo aquilo que preocupaba e preocupa aos galegos, unha cosmogonía.

Fotografía extraída da páxina web:
www.xoanarcodavella.com

A Pedrafita-menhir a Pedra Longa de Vilameán constitúe un bo exemplo da pervivencia da temática moura no país galego, que se repite por todos os currunchos da nosa xeografía.

Coordenadas: 

Lat. 42º 1´33.06´´ N Lon. 8º 44´44.73´´ O
145 m.s.n.m.

En Sigrás, finalizando setembro de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!


ENLACES OBRIGATORIOS

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/04/pedrafitas-con-outras-funcions.html

https://misteriosleyendasdegaliciayasturias.wordpress.com/2017/12/15/leyenda-de-pedra-longa-piedra-larga/

https://patrimoniogalego.net/index.php/82684/2016/02/a-pedra-longa/

http://www.xoanarcodavella.com/2013/09/pedra-longa-lenda.html
http://ocio.farodevigo.es/planes/rutas-excursiones/pla-2388-vilamean-caminos-tradicion.html
https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=18&id=2570

https://misteriosleyendasdegaliciayasturias.wordpress.com/2017/12/15/leyenda-de-pedra-longa-piedra-larga/

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO COUTO. San Cristovo de Camposancos, A Guarda.

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO COUTO

"Lo sabio es la meta del alma humana y, a medida que se avanza en sus conocimientos, va alejando a su vez el horizonte de lo desconocido."

Heráclito de Éfeso

Debuxo versión de Moncho Boga, 2025.

Aló onde as augas do gran río Miño abrazan as ribeiras de dous países que antes foron un, aló por onde o gran esteiro do río Miño se mistura coa inmensidade das augas do Mar Océano, aló por onde os grandes outeiros agochan restos de poboados ancestrais, aló por onde os camiños seguen a estela do mar e do río, aló por onde os guerreiros celtas celebraban as súas festas e as súas guerras, as súas romarías, as súas liturxias... Alí, no Concello da Guarda, na parroquia de Camposancos, escóndese este pequeno fito medieval fóra do seu emprazamento orixinal, amosando como o paso do tempo segue a manter os sinais que foron importantes ou polo menos significativos, referentes visuais durante xeneracións.

Localízase no Barrio do Couto, no comezo do Camiño Portugués da Costa e, como dicía antes, non está chantada no seu lugar orixinal. Este marco sinalou, desde o século XII, os lindeiros do primitivo couto de Camposancos, que pertenceu ao mosteiro de Barrantes en Tomiño. No século XV pasou a pertencer ao cabido da Catedral de Tui.

Fotografía do Concello de A Guarda.

Probablemente, na medida en que non manexo a documentación medieval sobre este fermoso marco de término, o Marco do Couto sexa precisamente iso: un marco de linde, un acoutamento medieval..., a non ser que a documentación posibilite a interpretación de un esteo vello, antiguo, reaproveitado, e non chantado de novo.

En Sigrás, a primeiros de Abril de 2025.

Saúde, sorte e libros!!!

ENLACES INTERESANTES

https://www.blogger.com/blog/post/edit/8441542851340460340/4367380295918940957

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/05/pedrafitas-do-medievo.html

https://www.turismoaguarda.es/patrimonio/

https://onosopatrimonio.blogspot.com/

CÍRCULOS LÍTICOS AS CHOZAS DA SERRA DA GROBA. Pontevedra

CÍRCULOS LÍTICOS AS CHOZAS DA SERRA DA GROBA. 

Hoxe quero facer unha reflexión en voz alta, unha reflexión que xa hai tempo teño na cabeza pero que ata de agora non me vín con folgos para desenvolver, aínda que sexa dun xeito breve.

A admirable fotografía, como documento, destes tres círculos líticos da Serra da Grova, suxire reflexións que van mais alá das frías estatísticas da cencia arqueolóxica. Efectivamente, estamos diante de tres "curros" (para gardar o gando) coas súas correspondentes cabanas ou chozos. Ata hai poucos anos, como lle aconteceu ás nosas pedrafitas, foron completamente olvidados e incluso desconsiderados pola arqueoloxía oficial e académica galega. Seguramente non foi unha postura tendenciosa, senón que a carón destes elementos visibles non se atopaba ningún resto arqueolóxico que poidese contextualizalos. Sexa como sexa, o certo é que estes misteriosos elementos seguen aí, impertérritos, aguantando impasibles e hieráticos o paso do tempo.

Parece claro que oficialmente adoitanse adscribir a unha época crono-cultural medieval, sobre todo por aparecer profusamente documentada nos documentos medievais como "cousos" ou "curros vedros". Sen embargo este feito empírico non é óbice para consideralos como megalíticos, coa presumible mesma función de cercado para o gando. Tanto estes Curros da Groba como o xa estudado de Santo Tomé (no Valadouro) conservan poderosas pedras -tipo esteos dolménicos- que obedecen a unha talla neolítica, a mesma que nas antas.

Aínda que houbo e hai numerosos curros ao longo da xeografía galega, cada vez quedan menos debido á falta de proteción: moitas das súas poderosas pedras son levadas impunemente para o seu reaproveitamento.

Como ben mantén o amigo Pena Graña, estas mesmas construcións son consideradas monumentos megalíticos en toda a Europa Atlántica, -da que participamos e somos parte consustancial-, conservados, protexidos e estudados con profusión: normalmente estes curros, ademais, están asociados a necrópoles megalíticas e ás grandes pedrafitas que as conforman.

Os curros ou cousos presentan tamén funcións e tipoloxías variables e, nalgún caso, poderían cobixar algún tipo de enterramento. Poden ser circulares, elípticos ou incluso tendentes á forma poligonal. Outra curiosidade é que tamén encerran no seu interior cabanas que incluso (a modo de hipótese) poderían ser reaprovetamentos da época megalítica, o que demostraría a continuidade do seu uso e tamén a continuidade das nosas ancestrais tradicións.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!