PEDRAFITA-MENHIR DA BIGHOIA. Codeseda, A Estrada.

PEDRAFITA-MENHIR DA BIGHOIA. 

"Todo ser humano es parte de la naturaleza, y su bienestar radica en vivir en armonía con ella."

Baruch de Espinoza

Debuxo versión idealizada de Moncho Boga, 2024.

A inopinada pedrafita da Bighoia (ou Vighoia) atópase nunha leira alcumada precisa e casualmente A Bighoia, e foi inventariada e estudada, en primeiro termo, por Calros Solla, integrante do espectacular Colectivo Capitán Gosende, outro dos grupos que, espallados pola nosa terra, adican boa parte do seu tempo a defender e protexer, dar a coñecer, unha gran parte do patrimonio galego que doutro xeito estaría abocado á desaparición. Outro nome polo que se coñece é Pedrafita de Casadeabaixo, que foi o lugar onde apareceu formando parte dun muro de peche da finca.

Silvia Pampín Faro de Vigo

Cando tiven noticia deste nova pedrafita, aló polo ano 2018, e cando comencei a investigar e informarme sobre as súas características e sobre as circunstancias do seu achado, non puiden mais que admirar e asombrarme da capacidade de supervivencia das nosas pedrafitas, que van aparecendo no momento oportuno, nun momento no que aínda teñen algunha oportunidade de sobrevivir: aletargadas, mimetizadas nos muros, escondidas nos montes inaccesibles, enterradas ás veces, confundidas con marcos..., e de repente aparecen, renacen espléndidas, como dando a entender que estes fillos probes do megalitismo galego tamén están aí. E falan...

Foto de Luis Soto en La Voz de Galicia

As peripecias deste xa non tan nova pedrafita foron contadas polo miudo por  Calros Solla e Luis Porto, polo que non me vou estender na explicación dos feitos. Simple, breve ou tan só, vou contar que a familia de Casadeabaixo, logo de varios cambios de lugar, decatáronse das características físicas que semellaban facer da pedra un elemento singular, posto que cando formaba parte dos muros estaba perfectamente camuflada. Foi entón cando avisaron a Solla e aos membros do Colectivo Capitán Gosende para que fixeran unha valoración do  achádego. Solla, en diversos xornais e na páxina web Historia de Galicia, fixo unha completa descrición da pedrafita e dos avatares que posibilitaron o seu descubrimento. 

Fotografía de  Calros Solla
na web Historia de Galicia

En efecto, a pedrafita da Bighoia ou de Casadeabaixo non fixo mais que viaxar ao longo dos anos, dos séculos, dos milenios: si os primeiros estudos de Calros Solla se verifican, esta orgullosa  pedra antropomorfa pasou da Cruz da Grela a Casadeabaixo e aí andivo trasneando dun muro a outro ata que os donos da casa decatáronse das raras peculiaridades deste  esteo que semella andivo escondéndose, tímido e temeroso, para pasar desapercibido. Luis Porto, na páxina web www.codeseda.com, tamén elabora un descriptivo artigo aportando novos datos.

Fotografía de Luis Soto en
www.codeseda.com

En varios xornais galegos apareceu a nova firmada por Solla no ano 2018.  Relataba que se trataba dunha pedrafita con rasgos antropomorfos con cabeza e pescozo, cara con ollos, boca, nariz e ata buratiños para sinalar as orellas.

As medidas totales desde o chan ata a croa acadan o metro e vinte centímetros, calculando outro metro enterrada no chan, polo que o tamaño total acadaría os dous metros e vinte centímetros. En palabras de Solla:

"Tomando como referencia a anatomía humana, a cabeza da figura posúe unhas dimensións de 25 cms de alto, 20 cm de perfil e 12 cms de frente. Por debaixo da fendedura do pescozo, o resto do corpo visible ten as seguintes dimensións: 95 cms de alto, 25 cms de costado e 15 cms de peito/espalda".

Foto de Luis Porto, de codeseda.com.

Engade que, no que semella a espalda, atópase o elemento mais destacado da pedrafita: o que ten todas a trazas de ser unha cabeleira rizada.

Pero ademais, todas as caras da pedrafita están cubertas de cazoliñas ("coviñas"), contabilizándose 37 destes elementos: a partir da constatación da presenza das cazoliñas, diversos arqueólogos corroboraron sen lugar a dúbidas a súa adscrición ao neolítico (ou polo menos á prehistoria), posto que este é o principal criterio que a arqueoloxía considera para darlle carta de natureza prehistórica a todos estes solitarios e humildes esteos.

 Fotografía de Calros Solla
na Web Historia de Galicia

Como colofón a este pequeno "refrito" de informacións verídicas, aínda dispoñemos de munición adicional para intentar contextualizar unha peza que agora mesmo está sen dúbida descontextualizada. As pistas, proceden das investigacións  de Luis Porto. A presenza da Cruz da Grela a uns cantos metros de Casaldeabaixo, e que pertenceu noutras datas á familia deste lugar, está fincada  enriba dunha gran pedra cuberta de cazoliñas, o que pode levarnos, e nos leva, a considerar que ese sería o lugar orixinal da pedrafita, como indicador no cruzamento de camiños así como fito anunciador da necrópole megalítica cercana. Por iso mantemos, con Solla e Porto, que a hipótese mais plausible é que a pedrafita da Bighoia está vencellada á necrópole megalítica emprazada antes da Cruz da Grela. Os propietarios, descendentes de canteiros, opinan que ao considerar a pedrafita como unha excelente e apropiada columna para un peche de fincas, a trasladaron de lugar e  fincaron como sustituta a coñecida como Cruz da Grela.

ALGUNHA COUSAS MAIS PARA COMPLETAR A VAXE A CODESEDA

Codeseda é unha das 51 parroquias que conforman o Concello de A Estrada, casi no corazón de Galicia. Os elementos histórico-artístico e naturais son inxentes tanto en canto a calidade como a cantidade, de xeito que é imposible neste pequeno foro recomendar algo porque non nos chegaría o día, nin a semana, nin o mes para achegarnos siquiera un anaquiño aos múltiples tesouros do Concello capital da Terra de Tabeirós.

Quedan aí, estes tres argumentos que vos poden servir de pista cara a outros moitos:

Igrexa de orixe románica de San Xurxo de Codeseda.
Fotografía de codeseda.com

Cruz da Grela.
Fotografía de codeseda.com

Fervenza das Quintas.
Fotografía de codeseda.com

Saúde, sorte e literatura!!!!!

En Sigrás, preparándonos para o outono de 2024.

PARA MAIS E XERAL COÑECEMENTO

https://codeseda.com/?s=menhir+da+bighoia

https://www.tabeirosmontes.com/arquivo.html

https://www.facebook.com/capitangosende/

https://historiadegalicia.gal/?s=Menhir+da+Bighoia

https://historiadegalicia.gal/2018/06/achado-un-menhir-antropomorfo-na-estrada/

https://www.galiciaconfidencial.com/noticia/74880-aparece-suposto-menhir-forma-humana-estrada

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/a-estrada/2018/06/23/menhir-codeseda/0003_201806D23C59910.htm

https://www.farodevigo.es/deza-tabeiros-montes/2021/01/26/menhir-da-casadeabaixo-pieza-culto-31133134.html

https://www.farodevigo.es/deza-tabeiros-montes/2018/06/30/pedrafita-codeseda-petroglifo-quireza-15955397.html

https://codeseda.com/camino-medieval-portugues-de-santiago-portugal-a-estrada/

Codeseda.com

PEDRAFITA-MENHIR DO CACHAFEIRO. San Martiño de Forcarei.

PEDRAFITA-MENHIR DO CACHAFEIRO. 

"La ciencia nos enseña, en efecto, a someter nuestra razón a la verdad y a conocer y juzgar las cosas tal como son, es decir, como ellas mismas eligen ser y no como quisiéramos que fueran."

Miguel de Unamuno

Pedrafita-menhir do Cachafeiro, segundo
versión idealizada de Moncho Boga, 2024.

Pouco teño que dicir desta espléndida pedrafita asentada, imperfecta e sólidamente chantada, nas altas e abruptas terras de Forcarei, Terra de Montes, ruda e preciosa na súa soidade ancestral.

Fotografía extraida do blog megaliticia.

Trátase dun gran bloque de pedra (xisto), monolito basto de mais de tres metros de altura, coas súas caras desbastadas e agrietadas, feridas fondas, toscas, serenas, con maxestuosidade atemporal. Ten forma piramidal e as súas  caras son bastante  irregulares, gastadas e abrumadas polo implacable paso do tempo.

Fotografía da páxina patrimoniogalego.net

Chégase camiñando desde a estrada PO-534, no qm 30, e aséntase nunha ampla chaira entre o río Lérez e a Regueira do Valiño. 

Fotografía de Pablo Eirín.

OUTRAS COUSAS A MAIORES, IMPRESCINDIBLES

A histórica comarca Tabeirós-Terra de Montes está conformada polos concellos de A Estrada, Forcarei e parte de Cerdedo-Cotobade e dicir, o  Concello antes independente de Cerdedo. Trátase de dúas comarcas históricas e naturais. Tabeirós, histórica xurisdición que corresponde  á cunca do río Liñares e outros moitos afluentes cativos deudores do Ulla medio, e Cerdedo e Forcarei, terras altas e noutrora inhóspitas, salvaxes, espléndidas e maxestuosas nos altos asentamentos de Terra de Montes. 

Mosteiro de Acibeiro.
Fotografía de m.arteguias.com

Un dos grandes vales centrais de Galicia que artella a Galicia occidental, sinalando de xeito nítido a transición bioclimática e xeográfica entre as comarcas do norte e do sur. Terra de Montes, claramente diferente a Tabeirós sobre todo na contorna xeográfica, foise desenvolvendo ao amparo do mosteiro de Acibeiro: é unha extensa área montañosa onde se inician as cuncas fluviais do río Lérez e a cabeceira do río Umia.

Torre de vixiancia da Barciela.
Fotografía extraída de sendereando.es

Entre os innumerables recursos histórico-artístico e naturais, non podemos deixar de sinalar, coa obriga de visitalos, o Mosteiro de Acibeiro, a Torre da Barciela, algunhas das neveiras illadas no medio das inmaculadas alturas,  así como a Ponte de Andón, por sinalar algún dos moitos impresionantes elementos que nos podemos atopar ao longo do camiño.

Ponte de Andón.
Fotografía extraída de visorfotosdepaisajesybienesgalicia

O universo megalítico tamén está ben representado nesta área, con numerosas antas-dólmenes, círculos líticos e pedrafitas que irei amosando en vindeiras entradas. 

Saúde, sorte e moita lectura!!!!!

En Sigrás, no estío irregular de 2024.

PARA SABER POUCO MAIS:

https://megaliticia.blogspot.com/2015/11/pedrafita-do-cachafeiro.html

http://patrimoniogalego.net/index.php/72154/2015/04/pedrafita-do-cachafeiro/

https://onosopatrimonio.blogspot.com/2011/07/circulos-liticos-e-pedrafitas-de-galiza_09.html

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/2014/04/pedrafitas-con-outras-funcions.html

https://m.arteguias.com/monasterio/aciveiro.htm

https://sendereando.es/2013/04/30/la-torre-de-alarma-de-barciela/#jp-carousel-6592

https://visorfotosdepaisajesybienesgalicia.wordpress.com/2018/03/18/galeria-de-fotos-galicia/ponte-de-andon-forcarei/

https://www.tabeirosmontes.com/capitaacuten-gosende.html

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO VENTO. Monte do Seixo, Cerdedo

PEDRAFITA-MENHIR O MARCO DO VENTO. Monte do Seixo, Cerdedo.

Á parte da suxerente posibilidade plantexada por Rafa Quintía de que esta pedrafita sexa un marco de termo delimitador dos conventos lucese e bracarense en época romana, o que nos interesa neste blogue é a súa primitiva funcionalidade como pedrafita, como monumento megalítico sacralizador dun espazo mítico.

Segundo a hipótese de Quintía, o Monte do Seixo constituiría a fronteira natural entre os devanditos conventos, manténdose o  valor simbólico da montaña máxica con este novo uso, como terra de ninguén e de todos. O Marco do Vento sería así a reutilización como marco de termo dunha pedrafita megalítica, como acontece con ducias de pedrafitas  ao longo da nosa xeografía, e que os romanos tiñan a ben facer respectando tanto a organización social como a territorial anterior á conquista.

En época moderna o Marco do Vento foi empregado como marco demarcatorio  dos concellos que comparten a montaña (A Lama, Forcarei, Cerdedo, Cotobade). Posiblemente, a xuizo de Quintía, esta pedrafita puido ser unha pedrafita vencellada a diversos ritos máxico-relixiosos que aínda hoxe se manteñen como petrificados na memoria dos veciños das parroquias da contorna.

A preeminencia na paisaxe e o seu valor monumental, a situación de fronteira, de marco de termo así como o seu valor simbólico, permiten contexturalizar esta enorme pedrafita como un dos elementos singulares do universo pedrafiteiro de Galicia.

A pedrafita O Marco do Vento mide ao redor de seis metros de alto e uns doce metros de perímetro e, como xa vimos máis arriba, facía de marco divisoiro entre catro concellos. Contan os máis vellos do lugar que o emprazamento da pedrafita é o lugar onte o dá a volta o vento. 

Esta colosal pedrafita non forma parte do penedo sobre o que se asenta, senón que se trata dunha peza monolítica independente: simplemente está asentada sobre o sustrato rochoso plano. Tamén se pode comprobar que o marco se atopa apuntalado por pequenos anacos de rocha e pedra que o están a soster e axudan á súa verticalidade. Nas caras sur e leste do Marco aparecen dúas grandes cruces potenzadas gravadas a xeito de rego. As cruces adoitan gravarse nestes monumentos aludindo ao seu carácter de marco divisorio, pero tamén poden deberse á sacralización cristiana do lugar.

Para a súa inserción nun posible catálogo de pedrafitas galegas tivemos en conta sobre todo o contexto. En efecto, a súa ubicación no Monte do Seixo é un dos criterios para esta consideración do Marco como pedrafita. Este paradigmático monte constitúe unha área de extraordinadrio valor máxico-relixioso, etnográfico, arqueolóxico, histórico... Lugares de culto, penas sagradas, vestixios megalíticos, lendas de seres mítico-máxicos... Segundo Quintía, "unha especie de parque temático do paganismo galaico..." Outra das máis atractivas hipóteses de Quintía é a posible conexión de todos os lugares e lendas do Monte do Seixo coa mítica Deusa-Nai.

No espazo bastante reducido que ocupa o Monte do Seixo, compéndianse unha boa parte das lendas que conforman o imaxinario popular galego. En primeiro lugar (seguindo sempre as investigacións de Quintía) destaca a presenza dunha necrópole megalítica coñecida co nome de Chan de Mamas: cóntase que aquí foi enterrado o tecelán de Carballás, sabio e visionario persoeiro da bisbarra que profetizara o fin do mundo. A Almandraque da Pirocha (almofada da Pirocha) fai alusión a unha fermosa moura que devoraba aos incautos que xacían con ela atraidos pola súa beleza. Ao final encarceraba as almas deses homes na pedra que ben sendo a almofada. A Laxe da Marisqueira e unha pedra que, entre outras propiedades, ten unha extraordinaria potencia fertilizadora: as mulleres conseguían quedar preñadas ao respirar o aire do mar que chega ata aí, sen ningunha necesidade da intervención masculina. A gran rocha coroada por unha cruz, chamada Cruz do Seixo, é especialista en curar diversas doenzas a través da auga do ceo que se acumula nas dúas pías que hai na cara superior. Cada 24 de xullo suben os veciños co Santo Antón e o párroco bendice as terras solicitando a intervención divina para que haia boas colleitas. En suma, no cume do Coto dos Chirimelos atópase a Porta do Alén, gran formación rochosa que se divide en tres partes e, entre elas, aparece o que semella a porta que permite o paso ao outro mundo: débese entrar de leste a oeste e voltar polo mesmo sitio posto que si non se fai así, quedaríamos atrapados no máis aló, no alén.

PARA SABER MAIS

Blogue, asombradebouzapanda de Rafa Quintía. "O Marco do Vento", 7 de agosto de 2009.

Rafa Quintía: "Deuses, mitos e ritos do Monte do Seixo".

Carlos Solla Varela. "Monte do Seixo: reivindicación da montaña máxica".

CÍRCULO LÍTICO DE CASTROTIÓN. Castrotión, Santo Estevo de Oca. A Estrada-

CÍRCULO LÍTICO DE CASTROTIÓN. 

Estes días pasados chegoume un interesantísimo correo de Xabier Moure referente ao Círculo Lítico de Castrotión en Oca. Como ben me comentaba Xabier, as primeiras novas ao redor deste Círculo foron publicadas por Barros Silvelo no ano 1875 e, posteriormente, case uns cen anos despois, por Filgueira Valverde e García Alén na súa monumental obre "Inventario de monumentos megalíticos na provincia de Pontevedra". Diante da posibilidade de que aínda quedasen en pé algúns dos esteos deste círculo á beira dunha desaparecida capela, Moure acerouse polo lugar o día 2 de novembro de 2013 para confirmar a pervivencia do mítico Círculo. 

Os restos que aínda permanecen, efectivamente, atópanse cerca do Centro de Saúde de Oca.

Así, Moure confirmou que ao redor dos restos da Capela (na parte dianteira e na parte traseira) estanse a conservar unha ducia de pedrafitas, seis en cada fronte. Sobresaen do chan entre 50 e 75 centímetros. Polas outras dúas frotnes da capela xa non hai ninguna pedrafita debido seguramente á condtrución dun muro e dun colexio. 

Segundo Xabier non podemos saber si están na disposición orixinal e, ademais, segundo de pode corroborar polas fotografías, están chantadas seguindo unha distribución lineal, ou sexa, que paprecen debuxar un aliñamento.

Fotografías de Xabier Moure, onosopatrimonio.

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR A COVA DA SERPE. San Miguel de Carballedo, Cotobade.

PEDRAFITA-MENHIR A COVA DA SERPE.

Atópase a uns douscentos metros da Castro a Cruz do Castro de Carballedo, xacemento escavado por Tito Concheiro que se pode adscribir á primeira Idade de Ferro. 

O marco que nos ocupa non está asociado a ningunha necrópole megalítica nin fai de lindeiro de fincas ou de parroquias, de xeito que pódese manter que está asociado ao castro mencionado antes. Sobresae uns sesenta centímetros aproximadamente e os veciños recórdano moito máis grande, polo que unha boa parte atópase enterrada debido á colmatación.

Na faciana que amosamos, como curiosidade, aparece debuxada unha cruz de malta.

A zona na que se ubica é pola contra, unha área na que aparecen moitos petroglifos e a uns metros debúxase un espectacular petroglifo coñecido tamén co nome de "Cova da Serpe". Para rematar, dicir que nesta área existe moito folclore ao redor dos mouros.

Petroglifos de Cova da Serpe, moi pretos da pedrafita. Os motivos xerais son círculos concéntricos. 

Información e fotografía de Tito Concheiro

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

ANTA-DOLMEN DA MÁMOA DAS BRAÑAS SECAS. San Martiño de Rebordelo, Cercedo-Cotobade

ANTA-DOLMEN DA MÁMOA DAS BRAÑAS SECAS.

Trátase dunha curiosa anta que atopei de casualidade mentres navegaba polos inframundos de internet. 

Por iso só pode dicir o que vexo a través da fotografía pertencente ao grupo sendereando.es.

Estamos diante dunha mámoa da que se aprecian os esteos da cámara e incluso do que pode ser a tampa ou cobertora. Culminando a estrutura arquitectónica aínda se pode ver a terra que formaba a mámoa.

Forma parte dun recorrido de sendeirismo que abrangue dúas rutas, unha realizada pola comunidade de montes (Roteiro dos tres vales) e a outra o GR 94. 

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!

PEDRAFITA-MENHIR DO CAMPO DO MARCO. Santo Tomé de Quireza, Cerdedo-Cotobade.

PEDRAFITA-MENHIR DO CAMPO DO MARCO.

Trátase dun marco demarcatorio ou de temo que separa os concellos de Cerdedo e Campo Lameiro. Lamentamos no poder dicir nada máis desta preciosa pedrafita, salvo as indicacións de Alberte Alonso sinalando que se pode considerar das pedrafitas tipolóxicamente adscritas ás de observatorios astronómicos. Ten forma alombada por unha das caras e a sección parece cadrangular: A cara convexa aparece moi pulida e a cóncava está menos traballada.

Fotografía de Alberte Alonso Fernández

Os estudos de Alberte Alonso confirmaros os equinoccios de primavera e de outono, o 21 de marzo e o 22 de setembro respectivamente. A pedrafita atópase ubicada in situ.

Fotografía de Alberte Alonso Fernández

O lugar no que se asenta denomínase Campo do Marco en Quireza e está chantada a uns poucos metros dunha mámoa, dun camiño primitivo, dun manancial de auga e nunha pequena zona achairada preto do nacemento do Rego do Batán, todos eles criterios de emprazamento das pedrafitas galegas.

ENLACES

Blog: catalogaciondepedrafitas
Blog: onosopatrimonio de Xabier Moure

En Sigrás, saúde, sorte e libros!!!