ANTA-DOLMEN DO COTO DO CORNELLAL 12. Santa María de Ventosa, Agolada

ANTA-DOLMEN DO COTO DO CORNELLAL 12

4.-POR TERRAS DE VENTOSA: RUTA MEGALÍTICA DE AXIAZ 

"Palabras abstractas como gloria, honor o valentía resultaban obscenas frente a los nombres concretos de los pueblos."

Ernest Hemingway

Debuxo de Moncho Boga.

E prosigo desde a virtualidade, desde a distancia que lamentablemente me impide acudir en vivo e en directo, soñando con corredoiras e carreiros que me levan ao pé das nosas queridas mámoas. Sen embargo, é satisfactorio tamén construir un relato que me fai imaxinar un mundo recóndito do que quero contribuir a que non o sexa tanto, dun mundo por "descubrir."

Mapa de situcación da Anta 12 do Coto do Cornellal. Google maps.

Sigo polo tanto nas altas terras de Agolada, unha parte das Terras do Deza, unhas terras que forman parte do corazón de Galicia, do centro case xeométrico do noso país: un embigo de onde se espallan as antas nos catro puntos cardinais.

E atópome coa cuarta etapa deste soñado percorrido, desta imaxinada ruta: a Anta 12 da necrópole do Coto do Cornellal.

Fotografía de Alex Negreira en megaliticiablogspot,com

Pero antes temos que chegar á chaira na que se asenta: atópase na dirección suroeste desde a anterior, na especie de vagoada-chaira onde se van asentando todas as mámoas que compoñen a necrópole, como xa veño contando.

Fotografía de Alex Negreira en megaliticiablogspot,com

A ubicación desta chaira, como punto nodal das rutas de tránsito prehistóricas, prodúcese entre unha contorna inmediata na que predominan as pradeiras e as repoboacións; a anta está cuberta de bulliciosa vexetación de monte baixo, onde a raíña é a xesta. Tamén hai algunhas pradeiras.

A mámoa onde se insiren os poucos restos da cámara ou anta é das do tamaño medio-pequeno e permanece nun estado bastante bo en canto á súa conservación; por toda a súa superficie, ademais, hai abondosos restos da primitiva coiraza pétrea. As medidas da mámoa van deste os case quince metros no diámetro noroeste-suleste até os catorce no eixo norleste-suroeste; polo que respecta á altura, non sobresae mais dos setenta centímetros.

Vista da mámoa do Coto do Cornellal 12. 
Fotografía de Alex Negreira en megaliticiablogspot.com

No nesmo centro da masa tumular aparece o consabido funil de espolio, minuciosamente escavado, que mide ao redor de dous metros por un metro nos seus eixos. Deste primoroso funil sobresaen a duras penas, ou sobresaían, cinco esteos que conformaban a estrutura arquitectónica da cámara: algún dos esteos aparece fora da súa posición primixenia.

Debuxo alocado da Anta da Mámoa do Coto do Cornellal 12.

Estes chantos non sobresaen mais de cincoenta centímetros e son polo tanto de moi pequeno tamaño. Tampouco o grosor de cada un deles excede os corenta centímetros. É imposible, por outra banda, recompoñer a planta desta sinxela estrutura arquitectónica megalítica.

Panel con todas as antas da ruta.

E deste xeito, non tendo mais datos que dar a coñecer, vou preparando a seguinte etapa en forma doutra anta a saber, a mámoa 5 da ruta ou tamén denominada Mámoa da Chaira 1.

EN SIGRÁS, NO MES OITAVO DE 2026.

SAÚDE, SORTE E LIBROS!!!

BIBLIOGRAFÍA E ENLACES MOI RECOMENDABLES

https://megaliticia.blogspot.com/2015/11/mamoas-da-chaira.html

https://patrimoniogalego.net/index.php/77106/2015/08/mamoa-de-coto-cornellal/

https://patrimoniogalego.net/index.php/77217/2015/08/mamoa-cima-da-costa-2/

https://catalogaciondepedrafitasdegalicia.blogspot.com/

Ramón Fábregas Valcarce: "En torno al megalitismo gallego." PDF.

Ramón Fábregas Valcarce e Rafael Penedo Romero: "Antropomorfo grabado en un túmulo Megalítico de Agolada /Pontevedra)." Departamento de Historia l. Universidade de Santiago de Compostela. PDF.

Fábregas Vácarcel e Vilaseco Vázquez: "O Megalitismo na Comarca do Deza. Un proxecto para a conservación do patrimonio arquitectónico inmoble." PDF.

Fábregas Valcarce et al.: "Estudios en torno ao Megalitismo da Comarca de Deza. Primeiros Resultados". Departamento de Historia 1. USC.

Fábregas Valcarce R., Penedo Romero, R.: "Un nuevo motivo grabado en el arte megalítico del Nw Penínsular", 1995

Fernando Carrera Ramírez: "El dolmen de Os Muíños (Agolada, Pontevedra). Intervención para la documentación y protección de la pintura megalítica conservada".

https://ospendellos.blogspot.com/2018/05/aldeas-con-corazon-axiaz-rio-vilar.html

https://megaliticia.blogspot.com/2025/09/Dolmenes-Pontevedra.html

https://ospendellos.blogspot.com/2016/03/mamoas-do-coto-cornellal-axiaz.html
https://fonte.es/A-PORTADA/2018-04-16~Toponimia_de_Agolada.html

https://www.instagram.com/manuelbustogalego/

http://www.agolada.es/turismo/que-ver

https://pendellos.blogspot.com/

https://ospendellos.blogspot.com/

https://historiasdedeza.wordpress.com/category/agolada/

aopedofarelo Desde Agolada-Pontevedra

https://dagolada.blogspot.com/

https://aquamlatam.blogspot.com/

https://www.youtube.com/watch?v=jK-0_YFSzII

https://megaliticia.blogspot.com/2025/10/Petroglifos-Pontevedra-Deza-Tabeiros.html

https://folletosturisticos.com/ngg_tag/agolada/#gallery/agolada/5668
https://www.galiciamaxica.eu/galicia/pontevedra/comarca-do-deza/agolada/
iglesia-de-san-xulian-de-ventosa

https://canedo.eu/Comarcas/PONTEVEDRA/3_Deza.html

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/
sobreirais-do-rio-arnego-agolada-pontevedra-668906

https://ospendellos.blogspot.com/2017/01/roteiro-cultural-dos-petroglifos-de.html

https://patrimoniogalego.net/index.php/77720/2015/09/petroglifos-do-couto-da-aspra/

https://gl.wikiloc.com/rutas-sendeirismo/subida-ao-monte-farelo-a-golada-e-antas-de-ulla-44864919/photo-29452676

https://www.rios-galegos.com/ulla/index.html

https://historiadeza.wordpress.com/2024/12/14/la-iglesia-de-san-xulian-de-ventosa-la-catedral-del-arte-rural-gallego/

https://www.nosdiario.gal/articulo/cultura/sobreiral-do-arnego/20240705081019201775.html

https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/view/306/302/256

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/7467/pazo-de-borraxeiros?langId=es_ES&tp=9&ctre=36

https://genealogiasdegalicia.wordpress.com/2012/01/21/condado-de-borrajeiros/

https://dolmensedemaisfamilia.blogspot.com/search?q=Anta+Coto+do+Cornellal